Tvrz Václava IV.

Tvrz Václava IV. to pozostałości średniowiecznej wodnej warowni w praskiej dzielnicy Záběhlice, wzniesionej prawdopodobnie na przełomie XIV i XV wieku w związku z osobą króla Václava IV. Dziś po budowli nie ma śladu na powierzchni – jej fundamenty spoczywają na dnie Hamerského rybníka, a odkryto je dopiero w połowie XX wieku podczas prac hydrotechnicznych.

Gdzie szukać dawnej twierdzy?

Miejsce dawnej tvrzy znajduje się na terenie dzisiejszego Hamerského rybníka w Záběhlicích, na wschodnich obrzeżach Pragi. To skromna, niewyróżniająca się okolica – bez tablic czy widocznych murów, bo cała konstrukcja leży pod wodą i mułem stawu. Odwiedzający, który nie zna historii tego miejsca, przejdzie obok bez świadomości, że stąpa po terenie dawnej rezydencji króla Czech i cesarza rzymsko-niemieckiego.

Dlaczego Václav IV. wybrał to miejsce?

Na początku XV wieku pozycja Václava IV. była coraz słabsza – tracił wpływy polityczne, zmagał się też z problemami zdrowotnymi. Katalog zabytków datuje powstanie warowni na lata 1407–1408, choć dokładny czas jej założenia pozostaje niepewny. Wiadomo natomiast, że w tych właśnie latach król przebywał w tvrzy w Záběhlicích, równolegle nadzorując budowę nowego zamku myśliwskiego w pobliskich Kunraticach. Nowa warownia – dzisiejszy Nový hrad – miała docelowo zastąpić mniej bezpieczną, wodną siedzibę w Záběhlicích jako trwalsza rezydencja.

Jak wyglądała twierdza i co się z nią stało?

Tvrz miała charakter niewielkiej fortyfikacji wodnej, otoczonej stawem, co samo w sobie stanowiło element obrony. Zgodnie z ustaleniami historyków budowla przetrwała zaledwie kilkanaście lat – przypuszcza się, że została zniszczona przez husyckich mieszkańców Pragi około 1420 roku, w trakcie wojen husyckich, które doprowadziły do zniszczenia wielu obiektów związanych z dworem królewskim.

Co odkryli archeolodzy?

Losy twierdzy wyszły na jaw dopiero w lutym 1960 roku, gdy przedsiębiorstwo Vodní stavby prowadziło prace przy spuszczonym Hamerském rybníku. Podczas odmulania dna natrafiono na kamienne gruzowisko, widoczne jako faliste zarysy murów oraz różnice w zabarwieniu i wysokości roślinności na dnie stawu. W czerwcu i lipcu 1960 roku przeprowadzono badania archeologiczne, podczas których przebadano obszar około 120 m² – szacuje się, że to około jednej czwartej pierwotnej powierzchni budowli. Odsłonięto układ kilku pomieszczeń, w tym większe pomieszczenie o wymiarach 11 na 7 metrów, gdzie zachował się fragment podłogi z palonych, kwadratowych cegieł ułożonych po skosie względem murów fundamentowych. Grubość ścian szacowano na 80–90 cm, a wysokość zachowanych murów sięgała do 30 cm; w murach znaleziono też przewarstwienia z cegły palonej. Wśród znalezisk były dachówki, fragmenty ceramiki oraz przedmioty żelazne, datowane na przełom XIV i XV wieku, co potwierdziło chronologię wskazywaną przez źródła historyczne.

Ochrona i status dzisiaj

22 grudnia 1964 roku miejsce wpisano do rejestru zabytków kultury jako stanowisko archeologiczne. Formalna ochrona nie oznacza jednak turystycznej atrakcji w tradycyjnym sensie – teren pozostaje częścią stawu i jego otoczenia, bez rekonstrukcji czy ekspozycji naziemnej. Dla osób interesujących się historią średniowiecznej Pragi i losami Václava IV. to raczej miejsce kontemplacyjnego spaceru niż zwiedzania ruin w klasycznym rozumieniu.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajdowała się tvrz Václava IV.? Na terenie dzisiejszego Hamerského rybníka w praskiej dzielnicy Záběhlice.

Kiedy powstała warownia? Datowana jest na lata 1407–1408, choć dokładny czas budowy pozostaje niepewny.

Dlaczego twierdza przestała istnieć? Przypuszcza się, że została zniszczona przez husytów około 1420 roku, podczas wojen husyckich.

Czy można dziś zobaczyć jej pozostałości? Nie – fundamenty odkryto podczas prac archeologicznych w 1960 roku, ale leżą pod dnem stawu i nie są udostępnione do zwiedzania.