Synagogue of Dijon

Synagoga w Dijon to XIX-wieczna świątynia żydowska w stolicy Burgundii, jeden z niewielu we Francji zachowanych przykładów architektury neobizantyjskiej wzniesionych specjalnie na potrzeby lokalnej wspólnoty.

Jak dotrzeć?

Budynek stoi przy Rue de la Synagogue 5, w samym centrum Dijon, w niewielkiej odległości od głównych atrakcji starego miasta — Pałacu Książąt Burgundii czy kościoła Notre-Dame. Centrum jest kompaktowe, więc najwygodniej dojść pieszo z okolicznych ulic handlowych lub dojechać tramwajem do przystanku w śródmieściu i kontynuować spacerem kilka minut. Dla osób podróżujących samochodem dostępne są parkingi publiczne w promieniu kilkuset metrów, bo sama ulica ma ograniczoną liczbę miejsc.

Co zobaczysz?

Synagogę wybudowano w latach 1873–1879 według projektu architekta Alfreda Sidorota, który inspirował się paryską synagogą na Rue de la Victoire. Efektem jest budowla w stylu neobizantyjskim: z centralną nawą, bocznymi galeriami i ośmiokątną kopułą zdobioną witrażami autorstwa Eugène'a Oudinota. Wnętrze wzbogacają rzeźby Julesa Schanovskiego oraz malowidła Leniepta — połączenie form geometrycznych i orientalizujących motywów typowe dla synagog tego okresu we Francji.

Historia żydowskiej obecności w Dijon jest znacznie starsza niż sam budynek — sięga XII wieku, kiedy w mieście istniała dzielnica żydowska, do dziś przypominana nazwami takimi jak dawna Rue de la Petite-Juiverie (obecnie ulica Buffona). Wcześniejsze, tymczasowe miejsca modlitwy funkcjonowały w XIX wieku, zanim społeczność zdecydowała się na budowę własnej, reprezentacyjnej synagogi.

Podczas II wojny światowej budynek stał się miejscem pamięci o dramacie lokalnej wspólnoty — w 1941 roku w Dijon zarejestrowanych było 376 Żydów, z których wielu deportowano w łapankach z lat 1942 i 1944. W czasie okupacji Niemcy zamienili synagogę w magazyn, co uratowało ją przed zniszczeniem, choć oryginalne ławki bezpowrotnie zniknęły. W 1989 roku obiekt wpisano na listę francuskich pomników historii (Monument Historique), uznając jego wartość architektoniczną i symboliczną.

Dziś synagoga żyje na nowo — skupia około 240 rodzin o zróżnicowanych korzeniach: z Maghrebu, Alzacji i Europy Wschodniej, a nabożeństwa prowadzone są zgodnie z rytuałem sefardyjskim. Przy synagodze działa centrum wspólnotowe, oddane do użytku w 1980 roku, które organizuje życie kulturalne i religijne miejscowych Żydów.

Kiedy przyjechać?

Zwiedzanie samej elewacji i najbliższej okolicy możliwe jest przez cały rok, bo budynek znajduje się na otwartej ulicy w centrum miasta. Wejście do wnętrza wymaga jednak wcześniejszego uzgodnienia ze wspólnotą — synagoga jest aktywnym miejscem kultu, nie muzeum z regularnymi godzinami otwarcia dla turystów. Najlepiej zaplanować wizytę poza godzinami modlitw i świętami żydowskimi, a chęć wejścia do wnętrza zgłosić z wyprzedzeniem przez lokalne stowarzyszenie kulturalne.

Najczęstsze pytania

Czy można wejść do wnętrza synagogi? Tak, ale zwykle po wcześniejszym kontakcie ze wspólnotą — to działające miejsce kultu, a nie obiekt turystyczny z wolnym wstępem.

W jakim stylu zbudowano synagogę w Dijon? W stylu neobizantyjskim, z ośmiokątną kopułą i witrażami, na wzór paryskiej synagogi przy Rue de la Victoire.

Czy budynek przetrwał II wojnę światową? Tak — Niemcy wykorzystywali go jako magazyn, co paradoksalnie uchroniło go przed zniszczeniem, choć wnętrze straciło część oryginalnego wyposażenia.

Czy synagoga ma status zabytku? Tak, od 1989 roku figuruje na liście francuskich pomników historii (Monument Historique).