sv. Jan Nepomucký

Socha svatého Jana Nepomuckého we Všerubach to niewielki, ale charakterystyczny barokowy pomnik stojący przy kościele Świętego Ducha w tej niewielkiej miejscowości w powiecie Plzeň-sever, w kraju pilzneńskim. To jedna z tysięcy takich rzeźb rozsianych po całych Czechach — ale każda z nich ma własną historię i własny, indywidualny rys, który warto poznać, zanim ruszy się dalej szlakiem.

Gdzie dokładnie stoi socha?

Rzeźba znajduje się we Všerubach leżących w powiecie Plzeň-sever, około 20 kilometrów na północ od Plzeně — nie należy jej mylić z drugą miejscowością o tej samej nazwie w powiecie Karlovy Vary, dużo dalej na zachód. Statua stoi w bezpośrednim sąsiedztwie miejscowego kościoła Świętego Ducha, co jest typowym usytuowaniem dla tego typu barokowych pomników — zazwyczaj wznoszono je przy kościołach, na rynkach lub przy ważniejszych drogach, tam gdzie mieszkańcy mijali je codziennie.

Kim był święty, któremu poświęcono pomnik?

Jan Nepomucki (zm. 1393) to jeden z najbardziej rozpoznawalnych czeskich świętych, kanonizowany w 1729 roku. W tradycji ludowej czczony jest przede wszystkim jako patron mostów, wód i ochrony przed powodzią, a także jako opiekun przed fałszywym oskarżeniem i zniesławieniem — stąd jego rzeźby stawiano nie tylko przy mostach i rzekach, ale też po prostu jako znak pobożności całej wspólnoty. Fala takich pomników przetoczyła się przez ziemie czeskie zwłaszcza w XVIII wieku, w szczytowym okresie baroku, i socha we Všerubach powstała właśnie w tym nurcie.

Jak wygląda i z czego jest wykonana?

Pomnik wykuto w średnio- do gruboziarnistym piaskowcu. Święty przedstawiony jest w charakterystycznej, lekko pochylonej w prawo pozie, ubrany w komżę, rokietę oraz płaszcz z futrzanym kołnierzem, na głowie ma biret, twarz okala broda. W zgiętym prawym ramieniu trzyma krzyż, lewą ręką go podtrzymuje, a głowę pochyla ku niemu w geście modlitewnego skupienia. Na powierzchni rzeźby zachowały się wyraźne ślady dawnej polichromii — a więc pierwotnie cała statua była kolorowo malowana, co dziś, po upływie dwóch i pół wieku, widać już tylko fragmentarycznie.

Kiedy powstała ta konkretna rzeźba?

Dokładny rok powstania pomnika — 1765 — zapisano na cokole w formie chronogramu, czyli inskrypcji, w której wybrane litery odczytywane jako liczby rzymskie po zsumowaniu dają datę. To popularna praktyka w sztuce barokowej, pozwalająca zaszyfrować rok fundacji wprost w tekście napisu. Na tylnej ścianie cokołu, pod płytą, widnieje dodatkowo skrócony napis W:B:S:F, którego pełne znaczenie — najpewniej odnoszące się do fundatora lub wykonawcy — nie jest jednoznacznie ustalone. Z przodu cokołu umieszczono łacińską inskrypcję nawiązującą do roli świętego jako patrona ojczyzny.

Czy to znany, często odwiedzany zabytek?

Socha nie jest turystyczną atrakcją na skalę np. posągu na praskim moście Karola — to skromny, lokalny zabytek, wpisany do czeskiego katalogu zabytków (Památkový katalog), doceniany raczej przez miłośników drobnych pomników sakralnych i historii regionu niż masowo odwiedzany przez turystów. Jej wartość leży właśnie w tym, że jest autentycznym, dwustuipięćdziesięcioletnim świadectwem lokalnej pobożności, niemal niezmienionym od czasu powstania.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi socha świętego Jana Nepomuckého? We Všerubach w powiecie Plzeň-sever, przy kościele Świętego Ducha — nie należy mylić tej miejscowości z Všerubami w powiecie Karlovy Vary.

Z jakiego roku pochodzi pomnik? Z 1765 roku — datę zapisano na cokole w formie chronogramu.

Z czego wykonana jest rzeźba? Z piaskowca średnio- do gruboziarnistego, z zachowanymi śladami dawnej polichromii.

Czy to ta sama socha, co na moście Karola w Pradze? Nie. To zupełnie inny, lokalny pomnik — jeden z wielu tysięcy rzeźb świętego Jana Nepomuckého stawianych w Czechach, niezwiązany z praskim mostem.

Dlaczego świętemu Janowi Nepomuckému stawiano tyle rzeźb? Uznawany jest za patrona mostów, wód i ochrony przed powodzią oraz przed fałszywym oskarżeniem, dlatego jego wizerunki są jednymi z najczęstszych w czeskiej sztuce sakralnej, szczególnie z okresu baroku.