sv. Alžběta Durynská

Rzeźba świętej Elżbiety Turyńskiej to kamienna, piaskowcowa statua w naturalnej wielkości, stojąca w zabytkowym parku zamkowym w czeskim Chotěboři, w kraju Wysoczyzna (Vysočina), w powiecie Havlíčkův Brod. Figura wieńczy długą aleję kasztanowo-lipową i jest jednym z niewielu zachowanych elementów dawnego wystroju parku, wpisanym do czeskiego rejestru zabytków ruchomych.

Gdzie dokładnie stoi rzeźba?

Statua znajduje się na końcu obsadzonej kasztanowcami i lipami alei, biegnącej wzdłuż północnej granicy parku zamkowego w Chotěboři. Licząca około 350 metrów aleja zaczyna się przy samym zamku i prowadzi w stronę dawnych terenów łowieckich. Park, w którym stoi rzeźba, założono w stylu angielskim w latach 1870–1875 na powierzchni około 15 hektarów; dziś leży on w obszarze chronionego krajobrazu w dorzeczu rzeki Doubrawy.

Jak wygląda rzeźba?

Święta Elżbieta przedstawiona jest w kontrapoście, z wysuniętym prawym kolanem. Ubrana jest w suknię przewiązaną w pasie oraz narzucony na ramiona płaszcz spięty przy piersi, który przytrzymuje obiema, lekko zgiętymi rękami. Głowę okrywa welon zwieńczony książęcą koroną zakończoną pozłacanym metalowym krzyżem, a wokół głowy widoczna jest aureola. Figura stoi na czworobocznym, kwadratowym w podstawie cokole, którego boki podzielone są rzeźbionymi ramami ze ściętymi narożnikami i zwieńczone profilowanym gzymsem. Sam cokół mierzy 125 x 75 x 65 cm, a cała rzeźba wraz z postumentem osiąga wysokość 175 cm przy szerokości 70 i głębokości 40 cm.

Kiedy powstała i kto ją wykonał?

Datowanie rzeźby nie jest jednoznaczne — część źródeł umiejscawia jej powstanie w XIX wieku, inne wskazują na przełom XIX i XX stulecia, przypisując autorstwo rzeźbiarzowi Janowi Kalousowi z Chrudimi. Bez względu na dokładną datę, figura należy do starszej warstwy wyposażenia rzeźbiarskiego parku zamkowego i od dawna stanowi punkt orientacyjny na końcu alei.

Kim była święta Elżbieta Turyńska?

Elżbieta Turyńska (znana też jako Elżbieta Węgierska, 1207–1231) była córką króla Węgier Andrzeja II. W wieku czternastu lat wydano ją za mąż za Ludwika IV, landgrafa Turyngii. Owdowiała już jako dwudziestoletnia kobieta, gdy jej mąż zmarł podczas wyprawy krzyżowej w 1227 roku. Po śmierci męża poświęciła się działalności charytatywnej — w Marburgu założyła szpital dla ubogich i chorych, w którym sama opiekowała się potrzebującymi. Zmarła w wieku zaledwie dwudziestu czterech lat, a już w 1235 roku, cztery lata po śmierci, papież Grzegorz IX kanonizował ją jako świętą. Elżbieta Turyńska jest patronką dzieł miłosierdzia, szpitali, piekarzy oraz ubogich i chorych, a jej wizerunek — często z koroną, nawiązującą do jej książęcego pochodzenia — pojawia się w licznych kościołach i parkach Europy Środkowej.

Co jeszcze zobaczysz w parku?

Poza rzeźbą świętej Elżbiety park zamkowy w Chotěboři kryje również barokową, piaskowcową statuę świętego Jana Nepomucena z 1720 roku, stojącą przy wejściu do parku od strony zamku. Obie rzeźby, mimo odmiennej stylistyki i czasu powstania, tworzą razem niewielki, ale wartościowy zespół sztuki sakralnej w otoczeniu zieleni.

Co warto wiedzieć, planując wizytę?

Rzeźba znajduje się na terenie parku publicznego, dostępnego dla spacerowiczów, dlatego warto zaplanować dłuższy spacer całą aleją, a nie tylko dojście do samej figury. Ponieważ park ma charakter historycznego założenia krajobrazowego objętego ochroną, warto zachować szczególną ostrożność wobec starodrzewu i samego zabytku. Najlepszą porą na wizytę jest wiosna i lato, gdy aleja kasztanowo-lipowa prezentuje się najbardziej malowniczo.

Najczęstsze pytania

Gdzie stoi rzeźba świętej Elżbiety Turyńskiej? Na końcu alei kasztanowo-lipowej, wzdłuż północnej granicy parku zamkowego w Chotěboři, w kraju Wysoczyzna w Czechach.

Z czego wykonana jest rzeźba i jak jest duża? Z piaskowca; sama figura ma naturalną wielkość, a cała rzeźba wraz z cokołem mierzy 175 cm wysokości.

Kiedy powstała rzeźba? Źródła podają różne daty — od XIX wieku po przełom XIX i XX stulecia; niektóre wskazują jako autora rzeźbiarza Jana Kalousa z Chrudimi.

Kim była święta Elżbieta Turyńska? Węgierską księżniczką i landgrafiną Turyngii (1207–1231), znaną z działalności charytatywnej, kanonizowaną już cztery lata po śmierci.

Czy w parku są inne zabytkowe rzeźby? Tak — przy wejściu do parku od strony zamku stoi barokowa statua świętego Jana Nepomucena z 1720 roku.