Stone guidepost in Strážkovice

Kamienny rozstaj dróg w Strážkovicach stoi na południowym skraju wiejskiego placu, dokładnie w miejscu, gdzie krzyżują się drogi prowadzące do Czeskich Budziejowic, Nowych Hradów i Komařic. To niepozorny, ale interesujący zabytek drogownictwa sprzed niemal dwustu lat, który przetrwał do dziś jako świadek epoki, gdy sieć drogowa południowych Czech dopiero nabierała kształtu znanego z późniejszych map.

Skąd się wziął ten kamień?

Powstanie słupa wiąże się bezpośrednio z budową dwóch nowych, ważnych dla regionu dróg. Pod koniec lat 30. XIX wieku wytyczono trasę łączącą Trzeboń przez Ledenice, Strážkovice, Komařice aż po Holkov, a około połowy lat 40. tego samego stulecia powstała droga z Czeskich Budziejowic przez Trhové Sviny do Nowych Hradów. Skrzyżowanie obu tras w Strážkovicach wymagało trwałego oznaczenia kierunków - stąd właśnie ten kamienny rozcestnik, którego postawienie datuje się na okres między styczniem a kwietniem 1846 roku (istnienie potwierdzone dokumentem z 22 kwietnia tego roku).

Jak wygląda rozcestnik?

Konstrukcja jest prosta, ale przemyślana. Cała budowla ma dziś 185 centymetrów wysokości i składa się z dwóch elementów połączonych zaprawą: trzonu oraz wieńczącej go czapy. Trzon zwęża się ku górze - u podstawy ma około 40 centymetrów średnicy, a przy szczycie już tylko 30 centymetrów. Na samej górze osadzono niewielką, wypukłą w środku czapę o wysokości 13,5 centymetra, która wystaje poza obrys trzonu o 3,5 centymetra, tworząc wyraźny daszek chroniący przed deszczem.

Około 12 centymetrów poniżej czapy wykuto płytką, obiegającą kamień ramkę o głębokości 1 centymetra i wysokości 40 centymetrów. To właśnie w niej umieszczono pierwotny napis w języku niemieckim: "Nach Wittingau - Budweis - Gratzen", czyli kierunki na Trzeboń, Czeskie Budziejowice i Nové Hrady (niemiecka nazwa tego miasta to Gratzen). Pod każdą nazwą miejscowości wyryto strzałkę wskazującą właściwy kierunek jazdy - rozwiązanie czytelne nawet dla przejezdzających, którzy nie znali okolicy.

Co się z nim stało przez te wszystkie lata?

Pierwotne, niemieckojęzyczne napisy są dziś już słabo czytelne - dwa wieki działania pogody i upływ czasu zrobiły swoje. W kolejnych dekadach XIX wieku dołożono do nich także napisy w języku czeskim, co odzwierciedla zmieniające się realia językowe regionu. Dolna część kamienia pokryta jest warstwą białej zaprawy wapiennej, a cały słup został w drugiej połowie XIX wieku zabezpieczony powłoką ochronną, która do dziś pomaga mu przetrwać.

Czy w pobliżu jest też inny kamienny zabytek?

Tak - niedaleko, przy drodze drugiej klasy na południe od wsi, stoi jeszcze jeden interesujący obiekt: granitowy kamień smirczy z wykutym łacińskim krzyżem, datowany na XVII wiek. Według miejscowego przekazu w tym miejscu miał zginąć francuski żołnierz. Kamienie smircze stawiano w ramach tak zwanej ugody smirczej - pozasądowego porozumienia między sprawcą śmierci człowieka a rodziną ofiary, które obok odszkodowania finansowego zakładało również wzniesienie krzyża jako publiczny wyraz uznania winy i skruchy.

Najczęstsze pytania

Ile lat ma rozcestnik w Strážkovicach? Słup postawiono między styczniem a kwietniem 1846 roku, ma więc blisko dwa wieki.

Z jakiego materiału jest wykonany? Z kamienia, w formie walcowego trzonu zakończonego wypukłą czapą, oba elementy połączono zaprawą.

Co oznaczał napis na rozcestniku? Wskazywał kierunki na trzy miasta - Trzeboń (Wittingau), Czeskie Budziejowice (Budweis) i Nové Hrady (Gratzen), każdy ze strzałką kierunkową.

Czy w okolicy jest jeszcze jakiś stary kamienny zabytek? Tak, na południe od wsi przy drodze znajduje się XVII-wieczny granitowy kamień smirczy z łacińskim krzyżem.