Stolperstein dedicated to Venancio Ortells Menéndez

Stolperstein dedicated to Venancio Ortells Menéndez to niewielki kamień pamięci wmurowany w chodnik przy Calle del Carmen, w samym centrum Madrytu, kilka kroków od Puerta del Sol. To jeden z tzw. Stolpersteine – „kamieni potykania" – które w wielu miastach Europy upamiętniają ofiary nazizmu w miejscach, gdzie mieszkały, zanim zostały deportowane lub zamordowane.

Kim był Venancio Ortells Menéndez?

Urodzony w 1909 roku, Ortells był jednym z tysięcy Hiszpanów, którzy po zakończeniu wojny domowej musieli opuścić kraj i szukać schronienia we Francji. Trafił najpierw do obozu w Argelès-sur-Mer, gdzie francuskie władze internowały dziesiątki tysięcy republikańskich uchodźców. Po zajęciu tych terenów przez gestapo został zatrzymany i przewieziony do obozu przejściowego w Compiègne. 15 lipca 1944 roku deportowano go do obozu koncentracyjnego Neuengamme na północy Niemiec, gdzie zginął 15 lutego 1945 roku. Jedynym zachowanym po nim przedmiotem jest pierścionek, przechowywany dziś w archiwach Arolsen – międzynarodowej instytucji dokumentującej losy ofiar nazizmu.

Co oznacza ten kamień?

Mosiężna tabliczka wmurowana w bruk nosi krótki napis: imię i nazwisko, rok urodzenia, informację o wygnaniu do Francji, rok deportacji oraz datę i miejsce śmierci. Ta prosta forma, umieszczona na wysokości stopy przechodnia, jest znakiem rozpoznawczym całego projektu Stolpersteine, zapoczątkowanego przez niemieckiego artystę Guntera Demniga. Kamień przy Calle del Carmen jest jednym z kilku, które w ostatnich latach pojawiły się w Madrycie, przypominając o hiszpańskich republikanach deportowanych do nazistowskich obozów – losie, o którym w samej Hiszpanii przez dekady mówiono bardzo mało.

Jak dotrzeć?

Miejsce znajduje się w dzielnicy Centro, w odległości kilku minut spacerem od Puerta del Sol i Plaza Mayor. To gęsto zabudowana, piesza część miasta – najłatwiej dojść tu metrem (stacja Sol, linie 1, 2 i 3) albo pieszo, zwiedzając jednocześnie okoliczne uliczki starego Madrytu.

Co zobaczysz na miejscu?

Sam kamień jest niewielki – dziesięć na dziesięć centymetrów – i łatwo go przeoczyć, jeśli nie wie się, czego się szuka. Warto spojrzeć uważnie na chodnik przed wejściami do budynków przy Calle del Carmen 4. W przeciwieństwie do pomników i tablic umieszczonych na wysokości wzroku, Stolpersteine projektowane są tak, by przechodzień musiał się zatrzymać i schylić – to symboliczny gest oddania czci konkretnej osobie, a nie anonimowej ofierze.

Kiedy przyjechać?

Miejsce jest dostępne przez cały rok, o każdej godzinie – to część chodnika, nie obiekt z godzinami otwarcia. Najlepiej odwiedzić je w spokojniejszych godzinach przedpołudniowych, gdy ruch pieszy w centrum jest mniejszy i łatwiej się zatrzymać, przeczytać napis i zastanowić nad historią, którą przypomina.

Najczęstsze pytania

Czym jest Stolperstein? To niewielki, mosiężny element wmurowany w chodnik, upamiętniający ofiarę nazizmu w miejscu jej ostatniego wolnego zamieszkania. Projekt zainicjował niemiecki artysta Gunter Demnig, a kamienie znajdują się dziś w wielu miastach Europy.

Kim był Venancio Ortells Menéndez? Hiszpańskim republikaninem urodzonym w 1909 roku, który po wojnie domowej wyemigrował do Francji, został aresztowany przez gestapo i deportowany do obozu koncentracyjnego Neuengamme, gdzie zginął w 1945 roku.

Czy trzeba płacić za wstęp? Nie – kamień znajduje się na publicznym chodniku i jest dostępny bezpłatnie przez całą dobę.

Czy warto połączyć wizytę z innymi atrakcjami? Tak – lokalizacja przy Calle del Carmen leży w samym centrum Madrytu, blisko Puerta del Sol i Plaza Mayor, więc łatwo włączyć ją do zwykłej trasy zwiedzania starego miasta.