Stolperstein dedicated to Miguel Santos Alonso

Stolperstein dedykowany Miguelowi Santosowi Alonso znajduje się w centrum Madrytu, przy ulicy Calle de San Andrés 33, w dzielnicy Malasaña. To niewielki, mosiężny bruk pamięci wmurowany w chodnik – jeden z kilkuset takich kamieni, które od 2019 roku pojawiają się na ulicach hiszpańskiej stolicy.

Co to jest Stolperstein?

Stolperstein („kamień, o który się potykamy") to niemiecki projekt artysty Güntera Demniga, realizowany od lat 90. XX wieku w całej Europie. Każdy kamień ma niewielki mosiężny blat wmurowany w bruk przed ostatnim znanym miejscem zamieszkania ofiary nazizmu – z imieniem i nazwiskiem, rokiem urodzenia, informacją o deportacji oraz, jeśli jest znana, datą i miejscem śmierci. W Madrycie pierwsze osiem kamieni Demnig osobiście osadził 26 kwietnia 2019 roku; docelowo w mieście ma stanąć 449 takich pamiątek, poświęconych mieszkańcom deportowanym do niemieckich obozów.

Kim był Miguel Santos Alonso?

Miguel Santos Alonso urodził się 8 maja 1916 roku w Madrycie, w rodzinie Geminiano Santosa i Andrei Alonso. Miał brata Jesúsa i siostrę Nieves – dla Jesúsa, również deportowanego, wmurowano osobny kamień pamięci w tym samym miejscu. Miguel studiował medycynę, ale wybuch wojny domowej w Hiszpanii przerwał jego naukę. W czasie wojny służył jako pomocniczy pracownik służby zdrowia w siłach republikańskich.

Po zakończeniu wojny domowej znalazł się na emigracji we Francji. 24 kwietnia 1944 roku został zatrzymany przez gestapo w sanatorium Montfort w Montmélian, w Sabaudii – do aresztowania doszło po donosie Paula Touviera, francuskiego funkcjonariusza kolaboracyjnej milicji. Miguela osadzono w obozie przejściowym w Compiègne, a 21 maja 1944 roku wywieziono transportem kolejowym (konwój nr 1214) do obozu koncentracyjnego Neuengamme w północnych Niemczech. Dotarł tam 24 maja i otrzymał numer więźnia 32060.

Zginął 3 maja 1945 roku, tuż przed zakończeniem wojny, w wodach Bałtyku u wybrzeży Neustadt in Holstein. Był jednym z tysięcy więźniów ewakuowanych z Neuengamme na statki, które brytyjskie lotnictwo omyłkowo zbombardowało, biorąc je za jednostki wojskowe. W 2020 roku w archiwach Arolsen odnaleziono jego pierścień – jedną z niewielu osobistych rzeczy, które po nim zostały.

Jak dotrzeć na miejsce?

Kamień znajduje się przy Calle de San Andrés 33, w samym centrum Madrytu, w popularnej wśród turystów dzielnicy Malasaña. To kilka minut piechotą od stacji metra Tribunal (linie 1 i 10) oraz Bilbao (linie 1 i 4). Warto szukać niewielkiego, błyszczącego kwadratu wmurowanego w bruk przed wejściem do budynku – łatwo go przeoczyć, jeśli nie wie się, czego się szuka.

Co warto zobaczyć w okolicy?

Malasaña to jedna z najbardziej charakterystycznych dzielnic Madrytu – wąskie uliczki, kawiarnie, sklepy vintage i modne bary. W pobliżu znajdują się też inne Stolpersteine, w tym kamień brata Miguela, co pozwala połączyć spacer po dzielnicy z krótką lekcją historii XX wieku. To dobre miejsce, by na chwilę się zatrzymać i pomyśleć o losach mieszkańców Madrytu, którzy padli ofiarą nazistowskich represji.

Najczęstsze pytania

Co oznacza napis na kamieniu? Zawiera imię i nazwisko ofiary, rok urodzenia, informację o deportacji oraz – jeśli jest znana – datę i miejsce śmierci.

Czy to jedyny taki kamień w Madrycie? Nie. Miasto planuje ułożyć 449 takich kamieni; pierwsze osiem wmurowano w 2019 roku, a projekt jest wciąż w toku.

Czy można zobaczyć to miejsce jako część zwykłego spaceru po mieście? Tak, kamień znajduje się na zwykłym chodniku w centrum miasta i można go zobaczyć bez opłat, przechodząc przez dzielnicę Malasaña.

Kim był Paul Touvier, wspomniany w historii Miguela? To francuski funkcjonariusz kolaboracyjnej milicji, poszukiwany po wojnie za zbrodnie wojenne; jego donos doprowadził do aresztowania Miguela Santosa Alonso.