Stolperstein dedicated to Karel Jelinek

Stolperstein poświęcony Karlowi Jelinkowi to mosiężna „kostka pamięci" wmurowana w chodnik przy ulicy Zborovská w Pradze, na granicy Malej Strany i Smíchova, tuż nad brzegiem Wełtawy. Płytka nosi imię i nazwisko ofiary Holokaustu oraz najważniejsze daty jej losu – to jeden z kilkuset takich kamieni rozsianych po praskich ulicach, upamiętniających ludzi zamordowanych przez nazistowskie Niemcy.

Kim był Karel Jelinek?

Karel Jelinek urodził się 12 sierpnia 1895 roku w Wiedniu. Mieszkał w Pradze wraz z żoną Margarete z domu Winternitzová oraz dwójką dzieci – córką Haną, urodzoną 1 sierpnia 1922 roku, i synem Otto (znanym też jako Musil), urodzonym w 1934 roku. Pod adresem przy Zborovské rodzina miała swój ostatni wspólny dom, zanim wojna rozdzieliła ich losy.

Jaka historia kryje się za tym konkretnym kamieniem?

Karel Jelinek został deportowany 10 sierpnia 1942 roku transportem oznaczonym „Ba" z Pragi do getta-obozu w Terezínie (Theresienstadt) – figurował w nim pod numerem 135 spośród 1474 osób. Niecały miesiąc później, 8 września 1942 roku, trafił kolejnym transportem, oznaczonym „Bk", do obozu zagłady w Małym Trościeńcu pod Mińskiem, jako 193. z tysiąca deportowanych – tam zginął. Jego żona Margarete i córka Hana zostały deportowane w lipcu 1942 roku i również zamordowano je w Małym Trościeńcu. Syn Otto, w chwili wojny jeszcze dziecko, przeżył. Napis na kamieniu przy Zborovské brzmi w tłumaczeniu: „Tu mieszkał Karel Jelinek, urodzony 1895, deportowany 1942 do Terezína, zamordowany w Małym Trościeńcu".

Czym jest Stolperstein i skąd wziął się ten pomysł?

Stolpersteine to projekt niemieckiego artysty Gunthera Demniga, realizowany od lat 90. XX wieku w wielu krajach Europy. Zasada jest prosta: przed ostatnim znanym miejscem zamieszkania ofiary prześladowań umieszcza się w chodniku kostkę brukową z mosiężną tabliczką, na której wygrawerowano imię, rok urodzenia oraz datę i miejsce deportacji lub śmierci. W Czechach akcja nosi nazwę Kameny zmizelých, czyli „kamienie zniknionych". Każdy taki kamień przywraca pamięć o konkretnym człowieku i konkretnym adresie, zamiast pozostawiać ofiary anonimową liczbą w statystykach Holokaustu.

Gdzie dokładnie znajduje się ten kamień?

Kamień leży w chodniku przy ulicy Zborovská, w rejonie domu oznaczonego numerem 84/60, na obszarze łączącym Małą Stranę ze Smíchovem, niedaleko nabrzeża Wełtawy. Współrzędne miejsca to około 50,080213 N, 14,407124 E – to spokojna, mieszkalna okolica, z dala od głównych szlaków turystycznych centrum Pragi.

Dlaczego warto się tu zatrzymać?

Nazwa Stolperstein oznacza dosłownie „kamień, o który się potyka" – nie fizycznie, lecz wzrokiem i myślą. W przeciwieństwie do wielkich pomników, ten rodzaj upamiętnienia działa w skali jednej rodziny i jednego adresu: Karel Jelinek, jego żona i córka zostali zamordowani, a ich historia mogłaby zniknąć razem z domem, w którym mieszkali, gdyby nie ten mosiężny znak w bruku. Chwila zatrzymania się przy kamieniu na Zborovské to prosty gest pamięci podczas spaceru wzdłuż praskiej nabrzeżnej dzielnicy.

Najczęstsze pytania

Czy przy tym adresie jest więcej takich kamieni? Dokumentacja tego konkretnego miejsca wspomina o kamieniu poświęconym Karlowi Jelinkowi; nie ma potwierdzonych informacji o dodatkowych Stolpersteinach dokładnie pod tym samym adresem.

Czy cała rodzina zginęła w Holokauście? Nie – Karel Jelinek, jego żona Margarete i córka Hana zostali zamordowani, natomiast syn Otto przeżył wojnę.

Jak łatwo znaleźć ten kamień? Kamień ma rozmiar zwykłej kostki brukowej wmurowanej w chodnik, więc warto uważnie rozglądać się pod nogami w okolicy wskazanego adresu przy Zborovské, zamiast szukać większego pomnika.

Jak dojechać na miejsce? Ulica Zborovská biegnie wzdłuż Wełtawy między Małą Straną a Smíchovem; najwygodniej dotrzeć tam tramwajem kursującym wzdłuż nabrzeża lub spacerem od strony Mostu Legii lub Kampy.