Stolperstein dedicated to Juan García Ramírez

Stolperstein dedykowany Juanowi Garcíi Ramírezowi to mosiężny „kamień pamięci" wmurowany w chodnik przy ulicy Santa Isabel 17 w Madrycie, w dzielnicy Centro (Lavapiés). Kamień należy do międzynarodowego projektu Stolpersteine niemieckiego artysty Güntera Demniga, który od lat 90. umieszcza takie tablice w bruku przed ostatnim znanym adresem ofiar nazizmu — w Madrycie oznaczają one Hiszpanów deportowanych do niemieckich obozów koncentracyjnych po wojnie domowej.

Kim był Juan García Ramírez?

Juan García Ramírez urodził się w 1917 roku. Po zakończeniu hiszpańskiej wojny domowej, jak tysiące republikanów, znalazł się na wygnaniu we Francji. W 1940 roku został deportowany do obozu koncentracyjnego Mauthausen w Austrii. Zginął 8 listopada 1941 roku w podobozie Gusen — jednym z najbardziej brutalnych miejsc systemu Mauthausen, gdzie więźniowie pracowali w kamieniołomach w warunkach prowadzących do masowej śmierci z wycieńczenia.

Co zobaczysz na miejscu?

Sam kamień jest niewielki — to mosiężna płytka wielkości kostki brukowej, wmontowana równo z chodnikiem, z wygrawerowanym imieniem, datą urodzenia, datą deportacji oraz datą i miejscem śmierci. Nie ma tu pomnika w tradycyjnym sensie — siła Stolpersteine polega właśnie na tym, że pojawiają się w codziennej, miejskiej przestrzeni, przed drzwiami, którymi ofiara kiedyś wychodziła z domu. W okolicy Santa Isabel i w całej dzielnicy Centro znajduje się więcej takich kamieni — Madryt jest jednym z hiszpańskich miast, gdzie lokalne stowarzyszenia pamięci historycznej systematycznie odtwarzają losy zapomnianych deportowanych.

Jak dotrzeć?

Ulica Santa Isabel leży w samym centrum Madrytu, w Lavapiés, kilka minut piechotą od stacji metra Antón Martín (linia 1) lub Lavapiés (linia 3). To gęsto zabudowana, żywa część miasta — warto połączyć wizytę ze spacerem po okolicznych uliczkach, znanych z kawiarni, galerii i wielokulturowego charakteru. Kamień znajduje się na wysokości chodnika, więc łatwo go przeoczyć — warto patrzeć pod nogi przy numerze 17.

Kiedy przyjechać?

Miejsce jest dostępne cały rok i przez całą dobę, bo to część otwartej przestrzeni miejskiej — nie ma godzin otwarcia ani biletów. Najlepiej odwiedzić je w spokojniejszych godzinach przedpołudniowych, kiedy ulica jest mniej zatłoczona i łatwiej zatrzymać się na chwilę refleksji. Listopad, miesiąc śmierci Juana Garcíi Ramíreza, bywa też okazją do lokalnych wydarzeń pamięci organizowanych przez stowarzyszenia byłych deportowanych i ich rodzin.

Najczęstsze pytania

Czym jest Stolperstein? To mosiężna tabliczka wmurowana w bruk, część ogólnoeuropejskiego projektu upamiętniającego indywidualne ofiary nazizmu w miejscu ich ostatniego adresu.

Dlaczego Stolperstein w Madrycie, a nie w Niemczech? Projekt Demniga obejmuje też miasta poza Niemcami, gdzie mieszkały osoby później deportowane przez reżim nazistowski — w Hiszpanii to głównie republikanie, którzy po wojnie domowej trafili na wygnanie i zostali schwytani przez Niemców we Francji.

Czy trzeba kupować bilet? Nie. To fragment chodnika w otwartej przestrzeni miejskiej, dostępny bezpłatnie przez cały czas.

Czy w okolicy są inne podobne kamienie? Tak, w dzielnicy Centro znajduje się kilkanaście Stolpersteine poświęconych madrytczykom deportowanym do obozów koncentracyjnych — warto zaplanować krótki spacer pamięci po kilku adresach.