Stolperstein dedicated to Giannetta Zipszer Lipschitz

Stolperstein poświęcony Giannetcie Zipszer Lipschitz to mosiężna płytka wmurowana w chodnik w Rijece, upamiętniająca kobietę zamordowaną w czasie Holokaustu. Znajduje się przy ulicy Ante Starčevića 5 i należy do pierwszych kamieni pamięci w Chorwacji.

Czym jest Stolperstein?

Stolpersteine, czyli „kamienie potknięcia", to niewielkie mosiężne tabliczki osadzane w nawierzchni przed ostatnim dobrowolnym miejscem zamieszkania ofiar nazizmu. Pomysł zrealizował niemiecki artysta Gunter Demnig. Na każdej płytce widnieje imię i nazwisko, rok urodzenia oraz skrócona informacja o losie człowieka. Przechodzień zatrzymuje wzrok, schyla głowę i czyta – stąd symboliczne „potknięcie".

Kim była Giannetta Zipszer Lipschitz?

Giannetta, w źródłach zapisywana też jako Gianetta lub Zseni Zipszer, urodziła się w 1893 roku. Była żoną Eugenia Lipschitza, rijeckiego kupca. W 1940 roku Eugenio został internowany przez reżim Mussoliniego w obozie Campagna, a po zwolnieniu przez pewien czas nie wolno mu było wrócić do Fiume, czyli ówczesnej Rijeki.

W marcu 1944 roku oboje małżonkowie zostali aresztowani w mieście przez siły niemieckie. Trafili najpierw do Risiery di San Sabba w okolicach Triestu, a następnie deportowano ich do Auschwitz-Birkenau. Obydwoje zginęli; dokładna data śmierci Giannetty nie jest znana.

Kiedy i gdzie położono kamień?

Płytkę ufundowano w ramach projektu Stolpersteine i osadzono 21 maja 2013 roku. Pierwsze dwa kamienie pamięci w Republice Chorwacji pojawiły się właśnie w Rijece, na ulicy Starčevićevej – upamiętniają Eugenia i Giannettę Lipschitzów. Według niemieckojęzycznej listy kamieni w Rijece każde z małżonków ma dwie płytki: jedną z napisem po chorwacku, drugą po włosku. Późniejsze kamienie w mieście miały już oba języki na jednej tabliczce.

Dlaczego warto się zatrzymać?

To miejsce nie ma pomnikowej skali – łatwo je przeoczyć, i właśnie o to w projekcie chodzi. Mała tabliczka w centrum miasta przypomina o konkretnych ludziach, którzy mieszkali kilka kroków od dzisiejszych sklepów i kawiarni. Kamień opowiada też o wielojęzycznej historii Rijeki, w której splatały się wpływy chorwackie, włoskie i żydowskie.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się kamień? W Rijece, przy ulicy Ante Starčevića 5, w centrum miasta. Współrzędne to około 45,3259 N, 14,4448 E.

Czy wejście jest płatne? Nie. To element przestrzeni publicznej, dostępny przez cały czas.

Ile to zajmuje? Wystarczy kilka minut. Warto połączyć wizytę ze spacerem po śródmieściu Rijeki i odnaleźć kamień poświęcony jej mężowi Eugeniowi.

Czy płytka jest po polsku? Nie. Napis jest w języku chorwackim, a obok znajduje się osobna płytka po włosku.

Jak się zachować? Spokojnie i z szacunkiem. Można się zatrzymać, przeczytać inskrypcję i chwilę postać w ciszy.