Stolperstein dedicated to Eugenio Martín Sanz

Stolperstein dedykowany Eugenio Martínowi Sanzowi to kamień pamięci wmurowany w chodnik w Madrycie, jeden z ponad stu tysięcy podobnych obiektów rozsianych po Europie w ramach największego zdecentralizowanego pomnika na świecie.

Co to jest Stolperstein?

Stolperstein (z niem. „kamień, o który się potyka") to niewielka mosiężna płytka wmurowana w bruk. Projekt zapoczątkował w 1992 roku niemiecki artysta Gunter Demnig. Każdy kamień umieszczany jest przed ostatnim znanym miejscem zamieszkania osoby prześladowanej przez reżim nazistowski — Żyda, Romu, osoby o innych przekonaniach politycznych, wyznaniu czy orientacji, ofiary przymusowej sterylizacji lub więźnia obozu koncentracyjnego. Na płytce wygrawerowana jest formuła „Hier wohnte" („tu mieszkał/a"), imię i nazwisko ofiary, rok urodzenia oraz — jeśli są znane — informacje o dacie deportacji i śmierci. Do tej pory w ponad 30 krajach Europy ułożono ponad 100 tysięcy takich kamieni, co czyni ten projekt jednym z najbardziej rozpoznawalnych sposobów oddawania hołdu ofiarom nazizmu w przestrzeni miejskiej, w której naprawdę żyły.

Kogo przypomina ten kamień w Madrycie?

Kamień znajdujący się w Madrycie nosi imię i nazwisko Eugenio Martín Sanz. Podobnie jak inne Stolpersteine ułożone w Hiszpanii, wpisuje się w szerszy kontekst pamięci o Hiszpanach — w większości byłych żołnierzach republikańskich i przeciwnikach reżimu Franco — którzy po wojnie domowej znaleźli się we Francji, a po niemieckiej okupacji tego kraju wielu z nich deportowano do nazistowskich obozów koncentracyjnych, między innymi do Mauthausen. Ten rozdział historii jest w Hiszpanii wciąż relatywnie mało znany, a kamienie pamięci stawiane w miastach takich jak Madryt mają przypominać o losie konkretnych, nazwanych z imienia osób, a nie anonimowej statystyce.

Jak dotrzeć i znaleźć kamień?

Stolperstein znajduje się w chodniku, w miejscu odpowiadającym współrzędnym 40.434708, -3.680211. Najprościej jest wprowadzić te współrzędne do mapy w telefonie i dojść na miejsce pieszo, tak jak do zwykłego punktu na ulicy. Ponieważ kamień jest niewielki i wtopiony w bruk, warto rozglądać się uważnie przy wejściach do budynków — to typowe miejsce instalacji tego typu pomników. Centrum Madrytu jest dobrze skomunikowane metrem i autobusami, więc dojście z większości punktów miasta zajmuje zwykle kilkanaście minut.

Kiedy przyjechać?

Kamień pamięci można obejrzeć przez cały rok, w każdej porze dnia — jest to obiekt na wolnym powietrzu, dostępny bezpłatnie i bez ograniczeń godzinowych. Warto zaplanować wizytę w spokojniejszych godzinach, z dala od zgiełku ulicy, aby móc się na chwilę zatrzymać i odczytać inskrypcję. Odwiedziny dobrze łączyć ze zwiedzaniem innych miejsc pamięci w Madrycie poświęconych ofiarom XX-wiecznych totalitaryzmów.

Najczęstsze pytania

Co oznacza słowo „Stolperstein"? Po niemiecku to „kamień, o który się potyka" — nazwa odnosi się do niewielkich mosiężnych płytek wmurowanych w chodnik, mających skłonić przechodnia do symbolicznego zatrzymania się i spojrzenia w dół, w miejsce, gdzie mieszkała ofiara nazizmu.

Kto stworzył ten projekt? Autorem koncepcji jest niemiecki artysta Gunter Demnig, który pierwsze kamienie ułożył w 1992 roku. Od tego czasu projekt rozrósł się do ponad 100 tysięcy instalacji w ponad 30 krajach Europy.

Czy trzeba płacić za wstęp? Nie — kamień znajduje się w przestrzeni publicznej, na chodniku, i można go zobaczyć bezpłatnie w każdej chwili.

Czy w Madrycie jest więcej takich kamieni? Tak, w Madrycie i innych hiszpańskich miastach znajdują się kolejne Stolpersteine poświęcone pamięci osób deportowanych przez reżim nazistowski, co czyni ten kamień częścią szerszej sieci miejsc pamięci.