Stolperstein dedicated to Emilio Ramos González

Stolperstein poświęcony Emilio Ramosowi Gonzálezowi znajduje się w Madrycie, w dzielnicy Carabanchel, przy ulicy Cortada 1 — tuż przy wejściu do biblioteki Ana María Matute. To niewielka mosiężna tabliczka wmurowana w chodnik, jedna z tysięcy podobnych rozsianych po miastach Europy, która przypomina o konkretnym człowieku i jego losie w czasach nazizmu.

Co to jest Stolperstein?

Nazwa "Stolperstein" oznacza po niemiecku "kamień, o który się potykamy". To projekt niemieckiego artysty Guntera Demniga, który od lat 90. XX wieku umieszcza w chodnikach kostki brukowe z mosiężną nakładką, na której wygrawerowano imię, nazwisko i skrócone losy ofiary reżimu nazistowskiego. Kamienie kładzie się zwykle przed ostatnim znanym miejscem zamieszkania danej osoby — dzięki temu pamięć wraca dosłownie na ulicę, do sąsiedztwa, w którym ktoś żył, zanim został deportowany lub zamordowany. W Madrycie takich kamieni jest już kilkadziesiąt, a każdy dotyczy innej osoby — najczęściej hiszpańskich republikanów, którzy po wojnie domowej trafili do niemieckich obozów.

Kim był Emilio Ramos González?

Emilio Ramos González urodził się 24 listopada 1917 roku w Carabanchel, wówczas jeszcze samodzielnej miejscowości pod Madrytem, dziś jednej z dzielnic stolicy. Z zawodu był szewcem. Podczas hiszpańskiej wojny domowej służył w armii wiernej rządowi Republiki. Po jej zakończeniu w 1939 roku, jak tysiące innych Hiszpanów, musiał przekroczyć granicę i uciekać do Francji, pozostawiając w Madrycie całą rodzinę. We Francji trafił do obozu Stalag Trier, a w 1941 roku został deportowany do kompleksu obozów Mauthausen-Gusen w Austrii. Zginął tam 5 grudnia 1941 roku, mając zaledwie 24 lata.

Jak dotrzeć na miejsce?

Kamień znajduje się w samym sercu Carabanchel, jednej z gęściej zaludnionych dzielnic na południu Madrytu. Dzielnica jest dobrze skomunikowana z centrum miasta metrem i liniami autobusowymi — najprościej dojechać metrem do stacji Carabanchel, a stamtąd krótkim spacerem dojść do ulicy Cortada. Warto zaplanować wizytę w połączeniu ze zwiedzaniem samej dzielnicy, która ma swój lokalny, mniej turystyczny charakter.

Co zobaczysz na miejscu?

Sam obiekt jest bardzo skromny — to kostka brukowa o wymiarach około 10 na 10 centymetrów, wystająca nieznacznie nad poziom chodnika, z mosiężną powierzchnią, na której wygrawerowano imię i nazwisko Emilia Ramosa Gonzáleza, daty jego urodzenia i śmierci oraz krótką informację o deportacji i miejscu, w którym zginął. To nie pomnik w tradycyjnym sensie — nie ma tu tablic informacyjnych ani rozbudowanej infrastruktury turystycznej. Siła tego miejsca leży właśnie w prostocie i w tym, że trzeba się zatrzymać i schylić, by przeczytać napis.

Kiedy przyjechać?

Kamień można obejrzeć przez cały rok, w dowolnym momencie dnia — jest częścią chodnika i nie ma godzin otwarcia. Warto jednak pamiętać, że 20 lipca to data jego odsłonięcia w 2021 roku, w rocznicę śmierci wielu deportowanych do Mauthausen; w tym okresie w Carabanchel czasem odbywają się drobne wydarzenia pamięci.

Najczęstsze pytania

Co dokładnie oznacza słowo "Stolperstein"? To niemieckie słowo tłumaczone jako "kamień, o który się potykamy". Chodzi o to, by przechodzień przypadkowo zwrócił uwagę na tabliczkę i zatrzymał się na chwilę przy nazwisku ofiary.

Dlaczego kamień znajduje się właśnie w Carabanchel? Bo tam mieszkał Emilio Ramos González, zanim wojna domowa i późniejsza emigracja zmieniły jego życie. Kamienie Stolpersteine kładzie się zawsze w miejscu ostatniego adresu ofiary, nie w miejscu jej śmierci.

Czy to jedyny taki kamień w Madrycie? Nie — w mieście znajduje się już kilkadziesiąt Stolpersteine, poświęconych głównie hiszpańskim republikanom deportowanym do nazistowskich obozów koncentracyjnych po 1939 roku.

Czy warto zaplanować dłuższą wizytę w tym miejscu? Samo obejrzenie kamienia zajmuje kilka minut, ale wielu odwiedzających łączy to z krótkim spacerem po Carabanchel i odwiedzinami biblioteki Ana María Matute, przy której kamień się znajduje.