SS-Truppenübungsplatz Böhmen

SS-Truppenübungsplatz Böhmen to dawny poligon szkoleniowy Waffen-SS, utworzony w czasie II wojny światowej na terenie okupowanego Protektoratu Czech i Moraw, na wschód od Sedlčan. Dziś to miejsce pamięci o jednym z najbardziej brzemiennych rozdziałów historii regionu – masowych wysiedleniach ludności cywilnej i pracy przymusowej więźniów obozu koncentracyjnego.

Kiedy i jak powstał poligon?

Poligon założono w 1941 roku, a w latach 1942–1944 znacząco go rozbudowano. W ramach rozbudowy do jego granic włączono zamek oraz wieś Janowitz (Jinošov), z których wysiedlono ludność cywilną. W sumie z terenu całego poligonu musiało odejść około 30 tysięcy mieszkańców – w krótkim czasie stracili domy, gospodarstwa i dorobek wielu pokoleń. Docelowo obszar szkoleniowy objął aż 44 tysiące hektarów, co czyniło go jednym z największych tego typu poligonów Waffen-SS na terenach okupowanych. Dowództwo mieściło się w mieście Beneschau (Benešov), leżącym na wschodnim skraju terenu ćwiczebnego.

Do czego służył poligon i kto go zarządzał?

Na terenie poligonu funkcjonowała rozbudowana infrastruktura wojskowa Waffen-SS. W Hradišku działała szkoła oficerska i podoficerska, a w Janowitz – szkoła dział szturmowych. Stacjonował tam również pułk szkoleniowy oraz kilka batalionów saperskich, przygotowujących żołnierzy do działań bojowych i inżynieryjnych. Poligon miał więc charakter kompleksowego ośrodka wyszkolenia wojskowego, obejmującego zarówno kadrę dowódczą, jak i jednostki specjalistyczne.

Jaką rolę odegrał obóz pracy przymusowej?

W 1943 roku w Hradištku utworzono podobóz obozu koncentracyjnego Flossenbürg. Rok później, od lipca 1944 roku, powstał kolejny podobóz w Janowitz, w którym przetrzymywano około 200 więźniów. Byli oni zmuszani do pracy przy przygotowywaniu terenu poligonu jako pozycji obronnej – kopaniu rowów, budowie umocnień i innych pracach ziemnych. Warunki pracy i bytowania były skrajnie ciężkie: wielu więźniów zmarło z wyczerpania, niedożywienia oraz w wyniku epidemii tyfusu. Ten fragment historii poligonu stanowi jego najbardziej tragiczny wymiar – miejsce szkolenia wojskowego stało się jednocześnie miejscem cierpienia i śmierci ludzi zniewolonych przez system obozowy.

Jaki ślad poligon zostawił w okolicach Sedlčan?

Obszar dzisiejszej lokalizacji leży w regionie administrowanym z Sedlčan, na obrzeżach dawnego terenu ćwiczebnego. Wysiedlenia z lat 1942–1944 objęły dziesiątki miejscowości w całym regionie Benešovska, Neveklovska i Sedlčanska – mieszkańcy tracili domy z dnia na dzień, część z nich nigdy nie wróciła do rodzinnych wsi, ponieważ część zabudowy uległa zniszczeniu lub została przeznaczona na inne cele już po wojnie. Odwiedzając ten teren, warto pamiętać, że spokojny dziś krajobraz kryje historię przymusowego wykorzenienia całych społeczności oraz cierpienia więźniów obozu pracy.

Najczęstsze pytania

Czym był SS-Truppenübungsplatz Böhmen? To poligon szkoleniowy Waffen-SS utworzony w 1941 roku na terenie Protektoratu Czech i Moraw, rozbudowany do 44 tysięcy hektarów, z dowództwem w Beneschau (Benešov).

Ile osób wysiedlono w związku z budową poligonu? Około 30 tysięcy cywilów straciło domy w wyniku wysiedleń związanych z rozbudową terenu ćwiczebnego w latach 1942–1944.

Czy na terenie poligonu istniał obóz koncentracyjny? Bezpośrednio na poligonie działały dwa podobozy obozu koncentracyjnego Flossenbürg – w Hradišku (od 1943) i w Janowitz (od lipca 1944, ok. 200 więźniów pracujących przymusowo).

Jaki związek ma to miejsce z Sedlčanami? Lokalizacja leży w regionie administrowanym z Sedlčan, na obszarze dotkniętym wysiedleniami związanymi z poligonem SS w latach 1942–1944.