Špaččí vrch

Špaččí vrch to niewielkie, zalesione wzniesienie o wysokości 360 m n.p.m., leżące około kilometra na zachód od wsi Radvanec, w czeskim powiecie Česká Lípa (kraj liberecki), w samym sercu Gór Łużyckich. To skromny, mało znany szczyt — ale jego historia geologiczna i górnicza jest znacznie ciekawsza, niż sugerowałaby jego dzisiejsza, cicha sylwetka.

Skąd wzięła się nazwa wzgórza?

Nazwa Špaččí vrch (po niemiecku Starberg, w innych źródłach Starbergel) pochodzi od dwóch słupowych skał bazaltowych, które niegdyś sterczały na północnym cyplu wzniesienia. Miejscowa ludność nazywała je „Velký" i „Malý Špaččí mužík" — czyli Wielki i Mały Špaččí Ludzik. Dziś tych charakterystycznych form już nie zobaczymy: padły ofiarą przemysłu wydobywczego pod koniec XIX wieku.

Co się stało ze skałami?

W latach 1880–1881 na wzgórzu otwarto kamieniołom bazaltu. Kamieniarze odstrzelili i rozebrali obie słupowe skały, przerabiając je na kruszywo. Na południowym i wschodnim zboczu zachowały się też ślady dawnych, opuszczonych łomów piaskowca — w jednym z nich wykuty jest w skale rok 1886, świadek tamtej epoki wydobywczej.

Sam wierzchołek zbudowany jest z piaskowca, natomiast partia północna miała charakter bazaltowy — stąd obecność cennych dla geologów minerałów. Nieczynny już dziś łom bazaltu był swego czasu znany wśród kolekcjonerów minerałów: w skale znajdowano białe naciekowe skupienia natrolitu oraz kryształy chabazytu, czyli zeolitów krystalizujących w pustkach skały wulkanicznej.

Dlaczego na mapach widnieje jako „Nad hřbitovem"?

Na współczesnych mapach turystycznych i katastralnych wzgórze bywa oznaczane nazwą miejscową „Nad hřbitovem" (Nad Cmentarzem) — u jego południowego podnóża leży bowiem cmentarz wsi Radvanec (radvanecký hřbitov). To właśnie sąsiedztwo nekropolii sprawiło, że starsza, górnicza nazwa Špaččí vrch stopniowo ustępowała miejsca nazwie opisowej, choć wśród regionalnych przewodników i miłośników Gór Łużyckich wciąż funkcjonuje ta pierwsza, historyczna forma.

Czy warto tu przyjść dla widoku?

Piaskowcowy wierzchołek w przeszłości oferował rozległy widok na okolicę, jednak z biegiem lat, wraz z rozrostem lasu porastającego zbocza, panorama znacznie się zawęziła. Dziś Špaččí vrch to raczej cel dla miłośników historii górnictwa i geologii niż punkt widokowy — spokojne miejsce w cieniu drzew, z dala od głównych szlaków turystycznych regionu.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy?

Radvanec i okolice to jeden z bogatszych w atrakcje przyrodnicze zakątków Gór Łużyckich. Niedaleko, na północ od wsi, wznoszą się Havraní skály — grupa piaskowcowych wież skalnych z punktem widokowym na szczycie jednej z nich. W granicach katastralnych Radvance leżą też inne niewielkie wzniesienia wulkanicznego pochodzenia, takie jak Pomahačův vrch, oraz górujący nad okolicą Strážný z wieżą widokową.

Najczęstsze pytania

Jaka jest wysokość Špaččího vrchu? 360 metrów nad poziomem morza.

Skąd pochodzi nazwa wzgórza? Od dwóch słupowych skał bazaltowych zwanych „Velký" i „Malý Špaččí mužík", zniszczonych podczas eksploatacji kamieniołomu w latach 1880–1881.

Dlaczego wzgórze bywa nazywane „Nad hřbitovem"? Bo u jego południowego podnóża leży cmentarz wsi Radvanec.

Czy ze szczytu jest ładny widok? Historycznie tak, dziś widoczność ograniczają rozrośnięte drzewa na zboczach.

Czy można tu znaleźć minerały? W nieczynnym już łomie bazaltowym znajdowano niegdyś kryształy zeolitów — natrolit i chabazyt — co czyniło to miejsce znanym wśród kolekcjonerów minerałów.