Slana concentration camp

Obóz koncentracyjny Slana (Uvala Slana) to miejsce pamięci na chorwackiej wyspie Pag, w gminie Novalja. W 1941 roku działał tu obóz ustaszy, część systemu obozów i miejsc straceń ciągnącego się od Gospicia przez góry Welebit aż na wyspę Pag. To nie jest typowa atrakcja turystyczna, lecz jedno z najtrudniejszych miejsc historii Adriatyku.

Czym był obóz Slana?

Slana była obozem koncentracyjnym, a według Wikipedii także obozem zagłady, prowadzonym przez ustaszy w Niezależnym Państwie Chorwackim (NDH). Wchodziła w skład kompleksu Gospić – Jadovno – wyspa Pag. Obóz męski w zatoce Slana powstał w pobliżu Metajny, gdzie funkcjonował też obóz kobiecy. Część źródeł nazywa go pierwszym obozem założonym przez NDH.

Kiedy działał?

Źródła nie są zgodne co do dat. Wikipedia podaje okres od końca czerwca do drugiej połowy sierpnia 1941 roku. Inne opracowania wskazują jako moment założenia połowę kwietnia 1941. Obóz zamknięto latem 1941 roku, gdy Włosi ponownie zajęli tę strefę. Ostatni więźniowie trafili później do Jasenovca i według jednego ze źródeł byli jego pierwszymi więźniami.

Ilu ludzi zginęło?

Liczba ofiar pozostaje sporna. Wikipedia podaje przedział od 4 do 12 tysięcy ofiar łącznie z obozem kobiecym w Metajnie. Inne szacunki sięgają od 15 do 40 tysięcy i więcej. Z kolei historia Pagu z 1953 roku mówi o „kilku tysiącach”, a w publikacjach z czasów komunistycznych pojawiały się liczby rzędu dziesięciu tysięcy i więcej. Część autorów zwraca uwagę, że ówczesne władze zawyżały takie dane z powodów politycznych. Dlatego do jakichkolwiek liczb warto podchodzić ostrożnie i sprawdzać, kto je podaje.

Jak wygląda pamięć o tym miejscu?

Tablicę ku czci ofiar ustawiono po raz pierwszy w 1975 roku. W 2010 i 2013 roku odnowione wersje postawiły Serbska Rada Narodowa oraz koordynacja gmin żydowskich, a obie zostały zniszczone. Kolejną tablicę odsłonięto w czerwcu przy udziale burmistrza Novalji. Według organizacji Documenta zniszczono ją po raz czwarty od 1991 roku, a organizacja ta apeluje o wszczęcie śledztwa przez chorwackie władze.

Do dziś Slana pozostaje w dużej mierze nieznana szerszej publiczności w Chorwacji, a w pobliżu zatoki nie ma stałego pomnika. Pierwszą publiczną manifestację pamięci opisał Ante Zemljar, komunista z Pagu, który współorganizował złożenie wieńców na cmentarzu w Pagu ku czci ofiar.

Najczęstsze pytania

Gdzie leży obóz Slana?

Na wyspie Pag, w zatoce Slana w gminie Novalja, w Chorwacji. Współrzędne to około 44,498 N, 15,051 E.

Czy to oficjalna atrakcja turystyczna?

Nie. To miejsce pamięci o ofiarach, bez rozbudowanej infrastruktury i bez stałego pomnika w pobliżu zatoki. Warto odwiedzać je z szacunkiem i bez hałaśliwych zachowań.

Kto prowadził obóz?

Ustasze, czyli władze Niezależnego Państwa Chorwackiego, działające w czasie II wojny światowej.

Dlaczego liczby ofiar tak się różnią?

Brakuje kompletnej dokumentacji, a późniejsze relacje bywały politycznie wykorzystywane. Wikipedia podaje 4–12 tysięcy ofiar, inne szacunki są kilkukrotnie wyższe.

Co stało się z więźniami po zamknięciu?

Gdy Włosi zajęli strefę w sierpniu 1941 roku, obóz zlikwidowano. Ostatni więźniowie zostali przewiezieni do Jasenovca.

Czy można zobaczyć tablicę pamiątkową?

Tablicę kilkukrotnie ustawiano i niszczono, więc jej obecny stan jest niepewny. Przed wizytą warto sprawdzić aktualne informacje u lokalnych organizacji pamięci, na przykład Documenta.