Sirač

Sirač to iliryjskie grodzisko (gradina) w gminie Ploče, w południowej Dalmacji, w żupanii dubrownicko-neretwiańskiej. Stanowisko leży na wzgórzach nad wsią Vidonja, w pobliżu miejscowości Zavala, kilkanaście minut jazdy w głąb lądu od wybrzeża Adriatyku.

Co warto wiedzieć o Siraču?

Gradina Sirač to jedno z kilku iliryjskich grodzisk skupionych w tym samym mikroregionie. Tuż obok wznosi się Wielka Gradina nad Vidonją, a nieco dalej, na wzgórzu Žuželj, zachowały się pozostałości dawnego kultowego grodziska Ilirów. Całą okolicę przecinał niegdyś prehistoryczny szlak wiodący z Narony nad Neretwą w stronę jeziora vrgorsko-neretwiańskiego – wzdłuż jego trasy do dziś widoczne są liczne kopce grobowe, tzw. gomile.

Dlaczego to miejsce jest wyjątkowe?

Sirač i sąsiadujące z nim grodziska pokazują, jak przez tysiąclecia to samo miejsce zachowywało znaczenie strategiczne i sakralne. Ilirowie wznosili tu obronne osady na szczytach wzgórz, a wieki później, już w czasach chrześcijańskich, u podnóża tych samych wzniesień, w Zavali, stanęła kamienna cerkiew pw. św. Ivana Krstitela (Jana Chrzciciela). Wokół świątyni zachowały się średniowieczne stećci – kamienne sarkofagi zdobione płaskorzeźbami przedstawiającymi sceny taneczne, jeźdźców, polowania na jelenie oraz motywy krzyży i ptaków.

Jak dotrzeć do Siraču?

Grodzisko leży w głębi lądu, wśród wzgórz otaczających Zavalę i Vidonję, w niewielkiej odległości od centrum Ploče. Lokalne stowarzyszenia turystyczne pracują nad oznakowaniem ścieżek łączących poszczególne grodziska – od Radoši, przez okolice Zavali, aż po wzgórze Žuželj – w formie edukacyjnego szlaku śladami iliryjskich wojowników. Obecnie dotarcie do samej gradiny Sirač wymaga dobrej orientacji w terenie, dlatego warto wcześniej dopytać o dojście u lokalnych przewodników.

Co zobaczysz na miejscu?

Z samej gradiny zachowały się przede wszystkim ślady murów obronnych oraz zarys dawnego założenia obronnego – typowy dla iliryjskich grodzisk w tym regionie układ kamiennych umocnień wznoszonych na szczytach wzgórz, skąd rozciągał się widok na doliny i dawne szlaki komunikacyjne. W najbliższej okolicy, przy cerkwi w Zavali, można też obejrzeć wspomniane stećci oraz pozostałości wieży, którą z czasem przebudowano na plebanię.

Kiedy przyjechać?

Ze względu na skalisty i miejscami zarośnięty teren najlepiej wybrać się tu wiosną lub jesienią, gdy temperatury są łagodniejsze niż w pełni lata, a roślinność nie utrudnia dojścia do pozostałości grodziska. Warto połączyć wizytę ze zwiedzaniem pobliskich Jezior Baćińskich albo centrum Ploče, by dzień wypełnić także wypoczynkiem nad wodą.

Najczęstsze pytania

Czym jest Sirač? To iliryjskie grodzisko (gradina) w rejonie Vidonji i Zavali, w gminie Ploče – jedno z kilku prehistorycznych umocnień skupionych w tej części Dalmacji.

Czy można tam swobodnie wejść? Teren nie jest formalnie zagospodarowany turystycznie – brakuje oznakowanych ścieżek prowadzących wprost do gradiny, choć lokalne plany zakładają stworzenie szlaku łączącego okoliczne grodziska.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? W pobliżu, przy cerkwi św. Ivana Krstitela w Zavali, zachowały się średniowieczne stećci ze zdobieniami, a nieco dalej – grodzisko na wzgórzu Žuželj oraz Wielka Gradina nad Vidonją.

Jak dojechać z Ploče? Okolice Vidonji i Zavali leżą kilkanaście minut jazdy od centrum Ploče, w głąb lądu od wybrzeża.