Segona Sinagoga

Segona Sinagoga to zabytkowy budynek w dawnej dzielnicy żydowskiej Castelló d'Empúries, katalońskiego miasteczka w regionie Alt Empordà, w prowincji Girona.

Co to jest Segona Sinagoga?

Budynek stoi przy Carrer de les Peixateries Velles 12, w samym sercu dawnego call — otoczonej murami dzielnicy żydowskiej starego miasta. Pierwsza wzmianka o synagodze w tym miejscu pochodzi z 1264 roku, a kolejny dokument z 1284 roku opisuje ją jako „sinagoga nova", usytuowaną w rejonie wzgórza Puig del Mercadal. Gmina żydowska w Castelló d'Empúries istniała formalnie od 1238 roku, kiedy hrabia Ponç Hug III nadał jej prawa w jednym z najstarszych tego typu dokumentów w średniowiecznej Europie.

Jak dotrzeć na miejsce?

Castelló d'Empúries leży kilka kilometrów w głębi lądu od wybrzeża Costa Brava, niedaleko Figueres i Roses. Stare miasto jest w pełni piesze — najwygodniej zostawić samochód przy wjeździe do centrum i iść w stronę bazyliki Santa Maria, a stamtąd kilka minut wąskimi uliczkami dawnej dzielnicy żydowskiej.

Co zobaczysz dzisiaj?

Budynek zachował się jako kamienica mieszkalna, ale nadal noszą wyraźne ślady swojego pierwotnego przeznaczenia. Na parterze widoczne jest oryginalne średniowieczne kamieniarstwo, sklepiony portal wejściowy z dużymi ciosami kamiennymi oraz drugie wejście, które niegdyś prowadziło w stronę straganów rybnych dzielnicy. Wewnątrz, na poziomie parteru, zachowały się sklepienia kolebkowe z lunetami. Fasada nosi datę 1781, odpowiadającą przebudowie z XVII–XVIII wieku, choć układ budynku wciąż odzwierciedla plan średniowieczny. Obiekt figuruje w katalońskim inwentarzu dziedzictwa architektonicznego.

Jaka jest historia tego miejsca?

Synagoga pełniła funkcję nie tylko domu modlitwy, ale też szkoły — osobno dla mężczyzn, kobiet i dzieci — będącej jedynym miejscem, gdzie dzieci uczyły się hebrajskiego i studiowały teksty religijne. Przy synagodze działały też własna rzeźnia i targ rybny, dzięki którym gmina mogła przestrzegać zasad koszerności. W 1321 roku społeczność uzyskała zgodę na rozbudowę budynku. Rok 1391 przyniósł fale gwałtownych ataków na gminy żydowskie w wielu miastach Półwyspu Iberyjskiego — aljama Castelló d'Empúries przetrwała ten okres relatywnie bez szwanku w porównaniu z sąsiednimi miejscowościami.

Kiedy przyjechać?

Najlepszy czas to wiosna i wczesna jesień, gdy w Castelló d'Empúries jest mniej turystów niż latem, a temperatury sprzyjają spacerom po starówce. Warto połączyć wizytę ze zwiedzaniem bazyliki Santa Maria i pobliskiego placu targowego, żeby zobaczyć pełny obraz średniowiecznego układu miasta.

Najczęstsze pytania

Czy można wejść do środka Segona Sinagoga? Budynek jest obecnie własnością prywatną i pełni funkcję mieszkalną, więc wnętrze nie jest ogólnie dostępne dla zwiedzających — elewację i portal można obejrzeć z zewnątrz.

Dlaczego nazywa się „druga synagoga"? Nazwa odróżnia ten budynek od wcześniejszej synagogi gminy żydowskiej w Castelló d'Empúries; dokumenty z XIII wieku określają go jako „nową synagogę" w odróżnieniu od starszego miejsca modlitwy.

Ile lat ma budynek? Pierwsze wzmianki o synagodze w tym miejscu sięgają 1264 roku, ale obecna forma budynku pochodzi głównie z przebudowy w XVII–XVIII wieku, z datą 1781 na fasadzie.

Co jeszcze warto zobaczyć w dawnej dzielnicy żydowskiej? W okolicy zachował się układ urbanistyczny dawnego call oraz nagrobki z dawnego cmentarza żydowskiego, a spacer dobrze uzupełnia wizyta w bazylice Santa Maria, największym kościele gotyckim w Katalonii poza Barceloną.