Grupa rzeźbiarska „Jan Nepomucki jako jałmużnik" w Pradze

Grupa rzeźbiarska świętego Jana Nepomuckiego jako jałmużnika stoi przed południową fasadą kościoła Świętego Ducha na praskim Starym Mieście. To jedno z licznych praskich upamiętnień patrona Czech, ale wyjątkowe pod względem ikonograficznym — święty pojawia się tu nie w typowej roli, lecz jako dobroczyńca rozdający jałmużnę potrzebującym.

Kto wykonał rzeźbę i kiedy powstała?

Autorem pomnika jest Ferdinand Maxmilián Brokoff, jeden z najważniejszych rzeźbiarzy praskiego baroku, znany między innymi z figur zdobiących most Karola. Samą grupę figuralną datuje się na około 1725 rok. Cokół, na którym stoi rzeźba, nosi z kolei datę 1727 — zapisaną dwukrotnie: na przedniej ścianie w formie chronogramu, a na tylnej cyframi arabskimi.

Dlaczego ta rzeźba różni się od typowych wizerunków świętego?

Jan Nepomucki jest zwykle przedstawiany z aureolą złożoną z pięciu gwiazd i krucyfiksem w dłoni — atrybutami nawiązującymi do jego męczeńskiej śmierci i tajemnicy spowiedzi. W praskiej grupie przy kościele Świętego Ducha tych elementów brakuje. Zamiast nich święty ukazany jest w towarzystwie żebraka, jako jałmużnik rozdzielający datki osobom w potrzebie. Ta rzadka odmiana ikonograficzna odróżnia dzieło od setek innych praskich pomników tego świętego i wprost tłumaczy jego nazwę.

Co przedstawiają reliefy na cokole?

Masywny, prostopadłościenny cokół ma profilowaną podstawę i gzyms, a jego ściany zdobią trzy reliefy ukazujące kolejne epizody z życia i śmierci Jana Nepomuckiego: scenę męczeństwa, odnalezienie ciała w rzece oraz pochówek świętego. Taki układ narracyjny — męka, odnalezienie, pogrzeb — powtarza się w wielu barokowych pomnikach tego kultu, tworząc swoisty cykl opowiadający historię świętego wprost na kamiennym postumencie.

Skąd pochodzi cokół i dlaczego stoi akurat tutaj?

Postument pierwotnie znajdował się w innym miejscu Starego Miasta — na dawnym Jánskim náměstí, czyli dzisiejszym náměstí Curieových, przed kościołem Świętego Krzyża Większego. Dopiero później przeniesiono go w sąsiedztwo kościoła Świętego Ducha, gdzie połączono go z figurą świętego. W tym miejscu pomnik stoi do dziś, przed południową elewacją świątyni.

Co warto wiedzieć o samym kościele Świętego Ducha?

Kościół Świętego Ducha to jedna ze starszych świątyń praskiego Starego Miasta, położona w pobliżu dawnej dzielnicy żydowskiej i historycznego targowiska. Grupa rzeźbiarska jałmużnika, choć powstała niezależnie od budynku kościoła i została tu przeniesiona później, od dawna stanowi integralny element otoczenia świątyni oraz jeden z charakterystycznych punktów tej części miasta — łatwo rozpoznawalny dzięki nietypowej scenie z żebrakiem u stóp świętego.

Najczęstsze pytania

Kto jest autorem rzeźby? Autorem jest Ferdinand Maxmilián Brokoff, czołowy przedstawiciel praskiego baroku rzeźbiarskiego.

Kiedy powstało dzieło? Samą figurę datuje się na około 1725 rok, natomiast cokół nosi datę 1727.

Dlaczego świętemu brakuje typowych atrybutów? Ponieważ przedstawia go tu jako jałmużnika — dobroczyńcę rozdającego datki, a nie w roli męczennika z aureolą i krucyfiksem.

Co przedstawiają reliefy na cokole? Trzy sceny z życia i śmierci świętego: męczeństwo, odnalezienie ciała oraz pochówek.

Gdzie dokładnie stoi pomnik? Przed południową fasadą kościoła Świętego Ducha na Starym Mieście w Pradze, choć jego cokół pierwotnie stał przy kościele Świętego Krzyża Większego na dzisiejszym náměstí Curieových.