Santa Maria de Vilalleons

Santa Maria de Vilalleons to romański kościół parafialny w Vilalleons, wiejskim sołectwie gminy Sant Julià de Vilatorta w komarce Osona, kilka kilometrów od Vic. Świątynia figuruje w Inwentarzu Dziedzictwa Architektonicznego Katalonii i należy do najbardziej wartościowych zabytków romańskich tej okolicy.

Co zobaczysz w środku?

Wnętrze tworzy pojedyncza nawa przykryta sklepieniem kolebkowym, wzmocnionym dwoma łukami poprzecznymi (gurtami). Nawa kończy się półkolistą apsydą, dziś częściowo zasłoniętą przez późniejszą zakrystię. W XVI wieku dobudowano dwie boczne kaplice przy prezbiterium — prostokątne, przykryte sklepieniami żebrowymi, co wyraźnie odróżnia je od pierwotnej, surowej struktury romańskiej.

Prawdziwą niespodzianką są barokowe ołtarze z XVII wieku. Powstały po 1654 roku, gdy wojska francuskie podczas wojny żniwiarzy (Guerra dels Segadors) podpaliły kościół, niszcząc cenne archiwum parafialne, pierwotny ołtarz oraz romańską rzeźbę Marii Panny. Odbudowane wyposażenie barokowe, uznawane za wyjątkowe w skali całej Osony, kontrastuje z czerwonawym kamieniem murów i tworzy nietypowe zestawienie stylów w jednej budowli.

Jak wygląda z zewnątrz?

Elewacja zewnętrzna to popis dojrzałego romanizmu lombardzkiego: apsydę i ściany boczne zdobi dekoracyjna arkadkowa fryza z ślepymi oknami, biegnąca pod gzymsem zębatym (fryz piłokształtny), a na apsydzie dodatkowo rozdzielona pilastrami. Kościół powstał około 1080 roku, a w kolejnym stuleciu rozbudowano go o atrium oraz portal, nad którym później nadbudowano dzwonnicę — element, który dziś dominuje w bryle budynku widzianej z drogi.

Jak dotrzeć?

Vilalleons leży przy lokalnych drogach łączących Sant Julià de Vilatorta z Vic, w typowo wiejskim, rolniczym krajobrazie Osony. Najwygodniej dojechać samochodem — kościół stoi przy niewielkim zespole zabudowań tworzących historyczne jądro sołectwa, z bezpłatnym miejscem do zaparkowania w pobliżu. Z centrum Vic dojazd zajmuje kilkanaście minut.

Kiedy przyjechać?

Kościół, jako czynna świątynia parafialna, bywa otwarty przy okazji nabożeństw i wydarzeń lokalnych. Najlepszą okazją do zwiedzania jest Festa Major de Vilalleons — coroczne święto patronalne, podczas którego odbywa się uroczysta msza (Missa Solemne) połączona z oprowadzaniem po wnętrzu kościoła. To jedyny moment w roku, gdy zwiedzanie jest zorganizowane i otwarte dla przyjezdnych. Poza tym terminem warto wcześniej sprawdzić godziny otwarcia u lokalnych władz gminy.

Najczęstsze pytania

Jak stary jest kościół Santa Maria de Vilalleons? Pierwotna budowla romańska powstała około 1080 roku, a w XII wieku rozbudowano ją o atrium i portal zwieńczony później dzwonnicą.

Dlaczego wnętrze wygląda inaczej niż z zewnątrz? Bo łączy dwie epoki: surową romańską architekturę kamienną z bogatymi barokowymi ołtarzami z XVII wieku, postawionymi po zniszczeniach z 1654 roku.

Co się stało z pierwotnym wyposażeniem kościoła? W 1654 roku wojska francuskie podpaliły świątynię podczas wojny żniwiarzy, niszcząc archiwum parafialne, ołtarz i romańską rzeźbę Marii Panny — dlatego dzisiejsze ołtarze pochodzą już z epoki baroku.

Czy można zwiedzić kościół w dowolnym dniu? Nie zawsze — pewność zwiedzenia wnętrza daje udział w Festa Major de Vilalleons, gdy organizowana jest msza i oprowadzanie; w pozostałe dni dostęp zależy od godzin otwarcia parafii.