Sant Joan de l'Erm Vell

Sant Joan de l'Erm Vell to ruiny dawnego sanktuarium i schroniska dla podróżnych w wysokich górach gminy Montferrer i Castellbò, w komarce Alt Urgell (prowincja Lleida, Katalonia). Miejsce leży na wysokości ponad 1700 m n.p.m., przy dawnym szlaku łączącym Alt Urgell z sąsiednim Pallars Sobirà, i choć dziś pozostały tu tylko kamienne mury, przez wieki tętniło życiem jako punkt odpoczynku dla ludzi przemierzających góry.

Gdzie leżą ruiny?

Sant Joan de l'Erm Vell znajduje się w wysokogórskiej części gminy Montferrer i Castellbò, na przełęczy oddzielającej dolinę Alt Urgell od Pallars Sobirà, w pobliżu miejscowości Romadriu i Montenartró. To odludny zakątek Pirenejów, dziś otoczony lasami wchodzącymi w skład Parku Naturalnego Alt Pirineu. Współczesna miejscowość o tej samej nazwie, do której prowadzi droga leśna, leży kilka kilometrów dalej — dlatego w nazwie dawnego ośrodka pojawia się przydomek „Vell" (stary), odróżniający go od nowszego Sant Joan de l'Erm Nou.

Dawne sanktuarium i schronisko dla podróżnych

Początki miejsca sięgają średniowiecza — istniała tu kaplica pod wezwaniem świętego Jana Chrzciciela, otoczona opieką wikehrabiów Castellbò, którzy sprawowali władzę nad tym regionem Pirenejów. Ze względu na strategiczne położenie na trasie między dwiema dolinami, przy sanktuarium z czasem powstał hospicjum — miejsce noclegu, wypoczynku i pomocy dla pasterzy, kupców i pielgrzymów pokonujących wysokogórską przełęcz. Surowy klimat i duża wysokość sprawiały, że taki punkt oparcia miał ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa podróżujących przez te góry.

Od kaplicy do małej osady

Znaczenie Sant Joan de l'Erm Vell rosło z czasem na tyle, że na początku XX wieku funkcjonowała tu już niewielka osada usługowa. Jeszcze w 1905 roku działały tam gospoda dysponująca kilkudziesięcioma pokojami dla podróżnych, a także rzeźnia, piekarnia, piwniczka i sklep spożywczy — świadectwo tego, jak ważnym punktem na mapie regionu stało się to miejsce, mimo odległości od większych miejscowości.

Zagłada i nowe Sant Joan de l'Erm

Losy osady odmieniły się gwałtownie w latach trzydziestych XX wieku, w burzliwym okresie poprzedzającym hiszpańską wojnę domową — pożar strawił wówczas zabudowania sanktuarium i gospody, kładąc kres kilku wiekom nieprzerwanej działalności tego miejsca. Sam region nie oszczędził też walk frontowych podczas wojny domowej, które rozgrywały się w okolicznych górach. Po latach, w 1959 roku, kilka kilometrów od zrujnowanego ośrodka wzniesiono nowy kościół, wokół którego z czasem powstało dzisiejsze Sant Joan de l'Erm. Dekadę później, w 1969 roku, otworzono tam schronisko górskie oraz stację narciarstwa biegowego — jedną z pierwszych tego typu w Hiszpanii, działającą do dziś i przyciągającą miłośników zimowych tras przez las.

Co można zobaczyć dzisiaj?

Na miejscu dawnego Sant Joan de l'Erm Vell pozostały wyłącznie ruiny — fragmenty murów, zarys dawnej głównej uliczki osady oraz pozostałości poszczególnych budynków, wśród nich fasada z zachowanym łukowym portalem wejściowym. Teren jest dziś objęty ochroną jako lokalny zabytek kultury, a władze gminy wraz z zarządem parku naturalnego ustawiły przy ruinach tablice informacyjne, przybliżające historię miejsca. To punkt raczej dla miłośników górskich wędrówek i historii regionu niż klasyczna atrakcja turystyczna — dotarcie tu wymaga marszu leśną drogą od współczesnego Sant Joan de l'Erm.

Najczęstsze pytania

Czym było Sant Joan de l'Erm Vell? Średniowiecznym sanktuarium poświęconym świętemu Janowi Chrzcicielowi, przy którym z czasem powstało hospicjum i mała osada obsługująca podróżnych przemierzających przełęcz między Alt Urgell a Pallars Sobirà.

Dlaczego dziś zostały tylko ruiny? Zabudowania spłonęły w latach trzydziestych XX wieku, w okresie poprzedzającym hiszpańską wojnę domową, i nigdy nie zostały odbudowane w tym samym miejscu.

Czym różni się od dzisiejszego Sant Joan de l'Erm? Współczesna miejscowość o tej nazwie powstała kilka kilometrów dalej, wokół kościoła wzniesionego w 1959 roku oraz działającego od 1969 roku schroniska górskiego ze stacją narciarstwa biegowego.

Co zobaczymy na miejscu ruin? Fragmenty murów, zarys dawnej uliczki osady oraz fasadę z łukowym portalem, a przy ruinach tablice informacyjne opisujące historię sanktuarium.