Saint-Michel de Cuxa

Saint-Michel de Cuxa to opactwo benedyktyńskie leżące u stóp masywu Canigou, w gminie Codalet w departamencie Pyrénées-Orientales, na południu Francji. To jeden z najważniejszych zabytków sztuki przedromańskiej i romańskiej w całej Katalonii Północnej, wciąż zamieszkany przez wspólnotę zakonną.

Skąd wzięło się to opactwo?

Historia klasztoru sięga roku 840, kiedy powstał pierwotnie jako Sant Andreu d'Eixalada, wyżej w dolinie rzeki Têt. W 878 roku gwałtowna powódź zniszczyła zabudowania, a mnisi przenieśli się w dół doliny, zakładając na nowym miejscu opactwo, które znamy dziś jako Saint-Michel de Cuxa. Ta wymuszona przeprowadzka okazała się początkiem wielowiekowego rozkwitu.

Jaką rolę odegrał opat Oliba?

Największy rozkwit klasztoru przypada na czasy opata Oliby, potomka hrabiowskiego rodu z Besalú, który zrezygnował z życia świeckiego na rzecz habitu. Objął urząd opata Cuxa w 1008 roku, kierując równolegle klasztorem w Ripoll, a w 1017 roku został także biskupem Vic. Za jego rządów Cuxa stało się ważnym ośrodkiem kulturalnym i religijnym regionu. Oliba prowadził rozległe prace budowlane: rozbudował sanktuarium o trzy absydy, sklepił nawy boczne i wzniósł dwie bliźniacze wieże w stylu lombardzkim, wznoszące się nad ramionami transeptu. Zmarł w opactwie w 1046 roku i tam został pochowany.

Co się stało z wieżami dzwonnymi?

Z dwóch dzwonnic lombardzkich Oliby do dziś ocalała tylko jedna – kwadratowa wieża o wysokości około 33 metrów, licząca cztery kondygnacje przedzielone charakterystycznymi lizenami i bliźniaczymi otworami okiennymi. Druga wieża, w której umieszczono niegdyś dzwony i zegar, runęła zimą 1838–1839 roku podczas silnej burzy, pociągając za sobą część transeptu.

Dlaczego część krużganka znajduje się w Nowym Jorku?

Po Rewolucji Francuskiej klasztor opustoszał, a jego kamienny wystrój zaczął być rozprzedawany i rozpraszany. Na początku XX wieku amerykański rzeźbiarz i kolekcjoner George Grey Barnard nabył liczne elementy XII-wiecznego krużganka opactwa i przewiózł je do Stanów Zjednoczonych. Kapitele i kolumny z różowego marmuru z Cuxa trafiły ostatecznie do nowojorskiego muzeum The Cloisters, oddziału Metropolitan Museum of Art, gdzie do dziś tworzą jedną z głównych atrakcji tej instytucji poświęconej sztuce średniowiecznej. W samym Codalet zachowała się mniej więcej połowa pierwotnego krużganka, po odzyskaniu części materiału w kolejnych dekadach.

Dlaczego opactwo kojarzy się z muzyką klasyczną?

Od 1950 roku, latem, w murach Saint-Michel de Cuxa odbywa się Festiwal Pabla Casalsa z Prades – jeden z najstarszych i najbardziej cenionych festiwali muzyki kameralnej na świecie. Zainicjował go wiolonczelista Pablo Casals, który schronił się w Prades po hiszpańskiej wojnie domowej. Przez dwa tygodnie w opactwie odbywa się kilkadziesiąt koncertów z udziałem muzyków z całego świata, a wnętrze kościoła słynie z wyjątkowej akustyki.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się opactwo Saint-Michel de Cuxa? W gminie Codalet, w departamencie Pyrénées-Orientales, u podnóża góry Canigou, w regionie Oksytania na południu Francji.

Kiedy powstało opactwo? Klasztor założono pierwotnie w 840 roku pod inną nazwą, a na obecnym miejscu w Codalet – w 878 roku, po powodzi.

Kim był opat Oliba? To najważniejsza postać w historii Cuxa – opat i biskup żyjący na przełomie X i XI wieku, odpowiedzialny za rozbudowę kościoła i budowę dzwonnic.

Dlaczego część krużganka jest w Nowym Jorku? Elementy XII-wiecznego krużganka sprzedano i wywieziono na początku XX wieku; dziś znajdują się w muzeum The Cloisters w Nowym Jorku.

Czy w opactwie odbywają się wydarzenia kulturalne? Tak, co roku latem gości Festiwal Pabla Casalsa – prestiżowy festiwal muzyki kameralnej działający od 1950 roku.