Rooiermolen

Rooiermolen to zabytkowy młyn wodny stojący nad rzeczką Itterbeek w Opitter, wsi wchodzącej w skład gminy Bree w belgijskiej prowincji Limburgia, tuż przy granicy z Gruitrode. Ten młyn zbożowy z kołem podsiębiernym (napędzanym wodą uderzającą w dolną część koła) należy do sieci historycznych młynów regionu Kempenbroek i jest dziś jednym z ciekawszych świadectw dawnej gospodarki wodnej tej części Limburgii.

Skąd wzięła się nazwa i jak stara jest historia młyna?

Pierwsza pisemna wzmianka o młynie pochodzi z 1267 roku, kiedy hrabia Loon Arnold IV przekazał dziesięciny z Gruitrode opactwu Godsberg w Neeroeteren — najprawdopodobniej w zamian za inny młyn, Dusselermolen, funkcjonujący w tej samej okolicy. Oznacza to, że historia zabudowy młyńskiej w tym miejscu sięga średniowiecza, choć obecna konstrukcja jest oczywiście dużo młodsza i wielokrotnie przebudowywana na przestrzeni wieków.

Jak młyn zmieniał właścicieli?

18 grudnia 1416 roku młyn, razem z prawami pańskimi nad Gruitrode, został sprzedany przez Jana van Heinsberg Ivanowi van Cortenbach, ówczesnemu komturowi krajowemu zakonu krzyżackiego (Duitse Orde) w Alden Biesen. Od tego momentu obiekt na długo związał się z majątkiem zakonu, co było typowe dla wielu młynów w regionie — ziemskie posiadłości zakonów rycerskich obejmowały nie tylko grunty, ale też prawa do poboru opłat młyńskich od okolicznych rolników. Na mapie Ferrarisa z 1777 roku młyn figuruje pod nazwą Moulin de Groot Roy, co potwierdza jego funkcjonowanie jeszcze w XVIII wieku, u schyłku epoki przedindustrialnej.

Co stało się z młynem po rewolucji francuskiej?

Wraz z innymi dobrami należącymi wcześniej do zakonu krzyżackiego, Rooiermolen został skonfiskowany przez władze francuskie w 1802 roku i sprzedany jako majątek państwowy. Był to typowy los majątków kościelnych i zakonnych w Niderlandach Południowych po włączeniu tych ziem do Francji — sekularyzacja objęła wówczas dziesiątki podobnych obiektów w całym regionie.

Dlaczego młyn stracił swoje oryginalne koło?

W 1958 roku doszło do zdarzenia, które na zawsze zmieniło wygląd młyna: zawaliło się jego duże drewniane koło wodne. Zaledwie dwa dni później wnętrze młyna zostało sprzedane do skansenu Bokrijk — jednego z najważniejszych muzeów pod otwartym niebem w Belgii — gdzie oryginalne mechanizmy młyńskie włączono do innego młyna wodnego, przeniesionego wcześniej z miejscowości Rekhoven w gminie Lummen. Dzięki temu dawne wyposażenie Rooiermolen przetrwało, choć już w innym miejscu i w innym kontekście ekspozycyjnym.

Jak wygląda młyn dzisiaj?

Miejsce po dawnym kole nie pozostało puste na długo w sensie funkcjonalnym — w 2010 roku zamontowano nowe, metalowe koło podsiębierne, zachowując przy tym oryginalną, betonową konstrukcję śluzy i jazu regulującego przepływ wody z Itterbeek. Dzięki temu Rooiermolen nadal prezentuje się jako działający element krajobrazu wodnego, a nie wyłącznie jako ruina czy pusta skorupa dawnego obiektu przemysłowego.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Rooiermolen? Młyn stoi przy Opstraat 98 w Opitter, części gminy Bree, w prowincji Limburgia, blisko granicy z Gruitrode.

Czy to wciąż ten sam młyn co w średniowieczu? Lokalizacja i tradycja młyńska sięgają XIII wieku, ale sama konstrukcja była wielokrotnie przebudowywana, a koło wodne wymieniono na nowe w 2010 roku po zawaleniu się oryginalnego w 1958 roku.

Gdzie trafiło pierwotne wyposażenie młyna? Do skansenu Bokrijk, gdzie wykorzystano je w innym młynie wodnym pochodzącym z Rekhoven.

Jaki typ koła wodnego napędzał młyn? Koło podsiębierne, napędzane strumieniem wody uderzającym w jego dolną część — typowe rozwiązanie dla nizinnych młynów zbożowych tego regionu.