Pyšolec

Pyšolec to zrujnowany zamek na wzgórzu w zakolu rzeki Svratki, tuż nad zbiornikiem wyrównawczym Vír II, niedaleko miejscowości Vír w powiecie Žďár nad Sázavou, w kraju Wysoczyna (Vysočina). Ruiny należą do najbardziej charakterystycznych zabytków tej części Czech i od 2021 roku leżą w granicach rezerwatu przyrody Pyšolec, dzięki czemu wizyta łączy walor historyczny z krajobrazowym - stare mury otacza tu naturalny las porastający strome zbocze nad rzeką.

Kiedy powstał zamek?

Zamek założono na przełomie XIII i XIV wieku, w stylu wczesnogotyckim, na trudno dostępnym wzniesieniu w meandrze Svratki - lokalizacja typowa dla obiektów obronnych tamtego okresu, mających kontrolować dolinę rzeki. Pierwsza zachowana wzmianka pisemna o Pyšolcu pochodzi jednak dopiero z 1350 roku i dotyczy transakcji majątkowej: Filip Młodszy z Pernštejna sprzedał wówczas zamek Ješkowi z Kounic oraz Ješkowi z Kravař.

Jak zmieniali się właściciele zamku?

Losy Pyšolca w kolejnych dekadach XIV wieku były burzliwe. W 1358 roku obiekt przeszedł w ręce margrabiego morawskiego Jana Henryka, który podjął się jego odbudowy i rozbudowy. Ród Pernštejnów, który wcześniej utracił zamek, przez długi czas usiłował go odzyskać - udało im się to dopiero w 1446 roku. Zamek przestał jednak pełnić swoją funkcję już w trzeciej ćwierci XV wieku. Dokładna przyczyna jego upadku nie jest znana, choć niektóre źródła wiążą ten moment z okresem konfliktu czesko-węgierskiego - nie ma jednak pewności co do rzeczywistych okoliczności zniszczenia.

Co zachowało się do dziś?

Najbardziej rozpoznawalnym elementem ruin jest połowa potężnej cylindrycznej wieży, która górowała niegdyś nad wschodnią częścią założenia. Jej średnica wynosiła około 9,5 metra, a pierwotna wysokość sięgała nawet 25 metrów - musiała to więc być budowla dominująca w całej okolicy. Oprócz wieży zachowały się także fragmenty pałacu zamkowego, dwa masywne filary, które niegdyś wzmacniały mury obronne, a także pozostałości wału i mniejszych baszt otaczających jądro założenia. Zamek jest dziś chroniony jako zabytek kultury.

Gdzie dokładnie leżą ruiny?

Pyšolec wznosi się na wzgórzu w meandrze Svratki, bezpośrednio nad zaporą zbiornika wyrównawczego Vír II, niedaleko Víru. Otaczający teren, objęty ochroną jako rezerwat przyrody od 2021 roku, chroni zarówno relikty murów, jak i naturalne siedliska leśne na stromych zboczach doliny rzecznej. To połączenie sprawia, że trasa do zamku bywa polecana zarówno miłośnikom historii, jak i osobom szukającym spokojnego spaceru w otoczeniu przyrody.

Najczęstsze pytania

Ile lat ma zamek Pyšolec? Powstał na przełomie XIII i XIV wieku, ma więc ponad 700 lat historii.

Kto był właścicielem zamku? Wśród właścicieli i posiadaczy Pyšolca wymienia się m.in. ród Pernštejnów, Ješka z Kounic, Ješka z Kravař oraz margrabiego morawskiego Jana Henryka, który w 1358 roku rozpoczął jego odbudowę.

Dlaczego zamek popadł w ruinę? Dokładna przyczyna zaniku zamku w trzeciej ćwierci XV wieku nie jest znana - historycy nie mają pewności co do okoliczności jego zniszczenia.

Co warto zobaczyć na miejscu? Przede wszystkim pozostałości potężnej cylindrycznej wieży o średnicy około 9,5 metra, fragmenty pałacu zamkowego oraz filary wzmacniające dawne mury obronne.

Czy okolice zamku są chronione przyrodniczo? Tak, od 2021 roku teren wokół ruin wchodzi w skład rezerwatu przyrody Pyšolec.