Prieuré d'Aubeterre

Prieuré d'Aubeterre to dawny klasztor premonstrateński w gminie Broût-Vernet, w departamencie Allier, w regionie Owernia-Rodan-Alpy. Z pierwotnego założenia zachowała się do dziś tylko kaplica pod wezwaniem świętej Petroneli — niewielka, romańska budowla, która przetrwała rewolucję francuską i dwa stulecia zmiennych losów, a dziś stanowi jeden z ciekawszych, choć mało znanych, zabytków sakralnych regionu.

Kto założył prioarat w Aubeterre?

Tradycja lokalna łączy powstanie Aubeterre z postacią Gilberta z Neuffontaines, znanego też jako święty Gilbert, czczonego jako patron Bourbonnais. Miał on założyć ten dom zakonny około połowy XII wieku jako żeński odpowiednik męskiego opactwa Saint-Gilbert de Neuffontaines, które sam wcześniej ufundował. Zgodnie z tym przekazem, pierwszą przeoryszą nowej wspólnoty została jego żona, Peronela (zwana też Petronelą), a po niej funkcję tę objęła ich córka, Porcja. Taki układ — mąż i żona zakładający bliźniacze klasztory męski i żeński w ramach jednej rodziny — nie był w XII-wiecznej Francji odosobniony, choć rzadko bywa udokumentowany tak wyraźnie jak w przypadku Neuffontaines i Aubeterre.

Dlaczego Petronela i Porcja stały się przedmiotem kultu?

Obie kobiety, matka i córka, zostały pochowane w kaplicy klasztornej w Aubeterre. Z czasem miejscowa ludność zaczęła otaczać ich groby szczególną czcią, traktując je niemal jak groby świętych, mimo że formalna kanonizacja nigdy nie miała miejsca. Aubeterre stało się celem pielgrzymek kobiet zmagających się z niepłodnością — wierzono, że wezwanie obu zmarłych i przejście określonego rytuału może pomóc w poczęciu dziecka. Element tego zwyczaju, który przetrwał w lokalnych przekazach, to przeciskanie się na brzuchu pod niewielkimi łukami określanymi jako Sainte-Crenne. Tego rodzaju ludowe formy pobożności, łączące oficjalny kult religijny z magicznymi praktykami płodności, były w średniowiecznej i wczesnonowożytnej Francji dość rozpowszechnione, choć rzadko zachowały się w tak konkretnej, lokalnej formie jak w Broût-Vernet.

Co przetrwało z dawnego prioratu?

Z całego zespołu klasztornego do naszych czasów dotrwała wyłącznie kaplica. Jest to budowla w stylu romańskim, orientowana (czyli zwrócona prezbiterium na wschód), złożona z pojedynczej nawy zamkniętej absydą nakrytą sklepieniem kolebkowym — układ typowy dla niewielkich wiejskich kościołów i kaplic klasztornych tego okresu w środkowej Francji. Wewnątrz zachowały się malowidła ścienne datowane na początek XIII wieku, a więc powstałe kilkadziesiąt lat po założeniu klasztoru. Przedstawiają one sceny z życia Chrystusa oraz wizerunki świętych kobiet: Małgorzaty, Barbary i Katarzyny. Obecność tych trzech świętych obok scen chrystologicznych sugeruje, że program ikonograficzny kaplicy był świadomie dostosowany do jej żeńskiego charakteru.

Co stało się z klasztorem po rewolucji?

Wraz z nadejściem rewolucji francuskiej prioarat, jak wiele innych instytucji kościelnych, został sprzedany jako dobro narodowe. Budynki gospodarcze i mieszkalne zespołu straciły funkcję religijną, a sama kaplica przez długi czas służyła jako stodoła — pełniła więc funkcję czysto gospodarczą, co paradoksalnie mogło przyczynić się do zachowania jej murów i części wystroju, choć kosztem zaniedbania. Dopiero w 1977 roku obiekt uzyskał częściową ochronę prawną jako zabytek historyczny (monument historique), co pozwoliło zatrzymać dalszą degradację i zwróciło uwagę na wartość zachowanych malowideł.

Najczęstsze pytania

Czym był Prieuré d'Aubeterre? Był to żeński klasztor premonstrateński, założony w połowie XII wieku jako odpowiednik męskiego opactwa Saint-Gilbert de Neuffontaines.

Kto założył klasztor w Aubeterre? Według tradycji fundatorem był Gilbert z Neuffontaines, a pierwszą przeoryszą została jego żona Peronela, po niej zaś ich córka Porcja.

Dlaczego miejsce to przyciągało pielgrzymów? Petronela i Porcja były czczone lokalnie jako święte, a kobiety pragnące zajść w ciążę odbywały tu rytuał związany z tak zwaną Sainte-Crenne.

Co zachowało się z dawnego klasztoru? Jedynie romańska kaplica pod wezwaniem świętej Petroneli, z malowidłami ściennymi z początku XIII wieku.

Czy budynek jest chroniony prawnie? Tak, kaplica została częściowo wpisana do rejestru zabytków historycznych Francji w 1977 roku.