Pranýř se sochou svaté Barbory

Pranýř se sochou svaté Barbory stoi na rynku w Vyšším Brodě w południowych Czechach, kilka kroków od klasztoru cysterskiego i miejskiej kaszny. To kamienny słup z bogatą historią sięgającą końca XVI wieku — pierwotnie służył do publicznego karania, dziś zwieńczony jest figurą świętej Barbary.

Skąd wziął się pręgierz na rynku?

Do 1597 roku w tym miejscu stał drewniany, czworokątny słup pręgierza. W 1597 roku zastąpiono go kamiennym, znacznie wyższym obiektem, który górował nad ówczesną zabudową rynku. Na słupie zawieszono okowy na ręce i obrożę na szyję na łańcuchu, a jego zwieńczenie stanowiła niewielka kapliczka z dzwonkiem. Na kamieniu wykuto dwa napisy z datą A.D. 1597: od strony południowej ostrzeżenie przed krzywoprzysięstwem, od strony północnej — przed przekupywaniem sędziów. Napisy pokazują, że pręgierz miał pełnić funkcję odstraszającą wobec konkretnych przewinień, nie tylko ogólną karę publicznego wystawienia na widok.

Dlaczego pręgierz zamieniono w cokół pod figurę świętej?

W 1785 roku cesarz Józef II zakazał publicznego wystawiania skazańców na pręgierzach w ramach swoich reform. Obiekt w Vyšším Brodě stracił więc pierwotną funkcję. 18 grudnia 1785 roku, za zgodą miejscowego proboszcza Juliana Fischera, usunięto górną część słupa — kapliczkę z dzwonkiem — a w jej miejsce dodano toskańską kolumnę. Na kolumnie umieszczono kamienną figurę świętej Barbory, która wcześniej stała na miejscowym cmentarzu jako patronka umierających.

Jak wygląda figura świętej Barbory?

Piaskowcowa rzeźba przedstawia świętą w naturalnej wielkości, w bogato fałdowanej szacie. Na głowie ma ozdobną złotą koronę, głowę przechyloną w stronę prawego ramienia, a wzrok skierowany w dół. W prawej dłoni trzyma kielich, lewą opiera na niewielkiej budowli przypominającej wieżę z półkolistym dachem, wyrastającej z podstawy cokołu. Ten atrybut nawiązuje do legendy o świętej Barbarze, zamkniętej przez ojca w wieży.

Gdzie dokładnie stoi pręgierz?

Obiekt znajduje się na rynku (náměstí) w centrum Vyššego Brodu, niedaleko miejskiej kaszny i w bliskim sąsiedztwie klasztoru cysterskiego, który jest głównym zabytkiem miasteczka. Ze względu na niewielką odległość od klasztoru i rzeki Wełtawy, pręgierz łatwo włączyć do krótkiego spaceru po historycznym centrum.

Najczęstsze pytania

Czy pręgierz był kiedyś używany do karania mieszkańców? Tak, kamienny pręgierz z 1597 roku pierwotnie służył do publicznego karania — miał okowy na ręce i obrożę na szyję, a napisy na cokole ostrzegały przed krzywoprzysięstwem i przekupywaniem sędziów.

Kiedy pręgierz przestał pełnić swoją pierwotną funkcję? W 1785 roku, gdy cesarz Józef II zakazał publicznego wystawiania skazańców. Jeszcze tego samego roku, 18 grudnia, przekształcono go w cokół pod figurę świętej.

Skąd pochodzi figura świętej Barbory? Rzeźba stała wcześniej na miejscowym cmentarzu, gdzie pełniła rolę patronki umierających, zanim w 1785 roku przeniesiono ją na kolumnę dawnego pręgierza.

Z jakiego materiału wykonana jest figura? Z piaskowca. Przedstawia świętą w naturalnej wielkości, w bogato fałdowanej szacie, ze złotą koroną na głowie, z kielichem w prawej dłoni i wieżą przy lewej.

Gdzie w Vyšším Brodě szukać pręgierza? Stoi na rynku w centrum miasteczka, w pobliżu kaszny i klasztoru cysterskiego.