Poyos

Poyos (pełna nazwa: Santa María de Poyos) to dawna wieś w gminie Sacedón, w prowincji Guadalajara, w hiszpańskim regionie Kastylia-La Mancha. Miejscowości dziś nie ma na mapie w dosłownym sensie — jej zabudowania spoczywają pod wodami zbiornika Buendía, a odwiedzający docierają tu nie po to, by zwiedzać ulice, lecz by poznać historię jednej z wielu wsi Alcarrii, które ustąpiły miejsca wielkim inwestycjom hydrologicznym XX wieku.

Dlaczego wieś zniknęła pod wodą?

Poyos leżało w dolinie rzeki Guadiela, tam gdzie krajobraz Alcarrii łączy się z korytem rzeki płynącej ku Tagowi. W 1956 roku, po zakończeniu budowy zapory na Guadieli, zbiornik Buendía zaczął się napełniać, a wieś znalazła się pod wodą. Był to jeden z wielu przypadków w tym regionie Hiszpanii, gdzie budowa wielkich zbiorników na Tagu i jego dopływach — w tym również sąsiedniego zbiornika Entrepeñas — wymusiła przesiedlenie całych społeczności. Dawny obszar gminny Poyos włączono administracyjnie do Sacedón w 1967 roku.

Jak żyli mieszkańcy przed zalaniem?

Przed zatopieniem w Poyos mieszkało około 110 rodzin, które utrzymywały się głównie z rolnictwa. Uprawiano winorośl, a wino przechowywano w podziemnych piwnicach wykutych w skale — niektóre z nich do dziś wynurzają się znad linii wody w okresach suszy, kiedy poziom zbiornika mocno się obniża. Młyny napędzane siłą rzeki mełły zboże na potrzeby okolicznych gospodarstw, a rytm pracy mieszkańców wyznaczały pory roku i cykl upraw.

Co stało się z mieszkańcami wsi?

Rodziny z Poyos zostały przesiedlone w kilka różnych miejsc Hiszpanii. Pięćdziesiąt rodzin trafiło do San Bernardo w gminie Valbuena de Duero (Valladolid), kolejne pięćdziesiąt — do Paredes de Melo w prowincji Cuenca. Pozostałe rodziny rozdzielono między Gumę (gmina La Vid y Barrios, Burgos) oraz Cascón de la Nava (gmina Villaumbrales, Palencia). W Paredes de Melo mieszkańcy przenieśli też tradycje religijne swojej dawnej parafii, w tym kult patronów Poyos.

Co zostało z dawnej wsi?

Na brzegu zbiornika, przy drodze okalającej jego wody, stoi niewielka pustelnia pod wezwaniem San Andrés — patrona dawnej wsi. To właśnie przy niej potomkowie dawnych mieszkańców Poyos spotykają się, by pielęgnować pamięć o zatopionej miejscowości. W 2012 roku zorganizowano tu duże spotkanie upamiętniające, w którym wzięło udział ponad sześćset osób związanych z historią wsi — odbyła się procesja do pustelni, wystawiono dawne fotografie i odsłonięto tablicę pamiątkową.

Kiedy najlepiej przyjechać?

Co roku, w czwartą niedzielę września, w okolicy odbywa się romería ku czci Matki Boskiej Soterránea, patronki Poyos — to najlepsza okazja, by poznać żywą tradycję związaną z dawną wsią. Warto też wiedzieć, że w latach szczególnie suchych, gdy poziom wody w zbiorniku Buendía znacząco opada, nad powierzchnią pojawiają się ślady dawnej zabudowy, w tym wspomniane piwnice winne — to rzadka okazja, by zobaczyć fragmenty wsi sprzed zalania.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajdowało się Poyos? W dolinie rzeki Guadiela, na terenie dzisiejszej gminy Sacedón w prowincji Guadalajara, na wysokości około 800 m n.p.m.

Dlaczego wieś przestała istnieć? Została zatopiona w 1956 roku wodami zbiornika Buendía, powstałego po wybudowaniu zapory na rzece Guadieli.

Ile osób mieszkało w Poyos przed zalaniem? Około 110 rodzin, które przesiedlono do kilku miejscowości w Hiszpanii, głównie do San Bernardo koło Valladolid i Paredes de Melo w prowincji Cuenca.

Czy da się dziś zobaczyć ślady wsi? Tak, w okresach suszy nad poziomem wody pojawiają się fragmenty dawnej zabudowy, a przy brzegu zbiornika stoi pustelnia San Andrés, miejsce corocznych spotkań pamięci.