Pou de glaç del bosc Puntuí

Pou de glaç del bosc Puntuí to dawna studnia lodowa ukryta w lesie Puntuí, na terenie gminy Cruïlles, Monells i Sant Sadurní de l'Heura, w samym sercu masywu Gavarres (Katalonia, Hiszpania). To jeden z dziesięciu udokumentowanych "pous de glaç" rozsianych po gminach masywu Gavarres — obok tych w La Bisbal d'Empordà, Forallac, Calonge czy Santa Cristina d'Aro — i świadectwo lokalnego handlu lodem, który przez dwa stulecia napędzał gospodarkę tych okolic.

Czym jest pou de glaç?

Studnia lodowa to budowla służąca do gromadzenia i przechowywania śniegu oraz lodu zebranych zimą, tak by dysponować nimi przez resztę roku — do chłodzenia napojów, konserwowania żywności i ryb czy w celach leczniczych. W Gavarres tego typu konstrukcje mają cylindryczny kształt, częściowo zagłębiony w ziemi, przykryty kamiennym sklepieniem z niewielkim otworem kontrolnym i drzwiami załadunkowymi, a u podstawy — otworem odprowadzającym wodę z topniejącego lodu. Wodę do zamrożenia kierowano tamą do płytkich, zacienionych basenów, a powstałą taflę tłuczono na bloki po około 62 kg i zwożono wozami do studni, przekładając warstwami liści, słomy, wrzosu i trzciny. Prace prowadzono od października do lutego, o świcie, gdy mróz był najsilniejszy.

Handel lodem rozkwitał w XVII i XVIII wieku. Bloki owinięte słomą i workami transportowano jucznymi zwierzętami lub wozami do Girony, Palamós czy La Bisbal — zwłaszcza na wybrzeże, gdzie lód był niezbędny do konserwowania ryb; ponieważ część towaru topniała w drodze, ważono go dopiero po dostarczeniu. Wokół tego biznesu działały dwa zawody — ważący śnieg i sprzedawca śniegu — a sezon otwierano tradycyjnie w maju. Handel zaczął podupadać pod koniec XIX wieku wraz z rozwojem sztucznego lodu, choć ostatnie czynne studnie w Katalonii pracowały jeszcze do 1932 roku.

Jak dotrzeć?

Pou de glaç del bosc Puntuí leży około kilometra na wschód od Plaça de l'Oli w Cruïlles, w głębi lasu, i nie prowadzi do niego droga dojazdowa dla samochodów — to cel wycieczki pieszej lub rowerowej po leśnych ścieżkach Gavarres. Studnia jest punktem na trasach wychodzących z Monells, gdzie w zależności od wybranego wariantu pętli dystans do pokonania wynosi od około 16 do 19 km. Popularne są też trasy okrężne startujące od pustelni Ermita Mare de Déu de l'Esperança, skąd do studni jest około 2,4 km.

Najwygodniej zaplanować wyprawę z Cruïlles albo z Monells — obu miejscowości wartych odwiedzenia samych w sobie: Monells słynie ze średniowiecznego rynku i kamiennych podcieni, a Cruïlles z zamku. Warto zabrać mapę szlaków lub aplikację GPS, bo leśne ścieżki bywają słabo oznakowane, a teren jest pofałdowany i kamienisty.

Co zobaczysz na miejscu?

Dziś Pou de glaç del bosc Puntuí to ruina — częściowo zawalona, kamienna, cylindryczna konstrukcja wtopiona w gęsty las Gavarres. Miejsce ma wartość przede wszystkim historyczną i krajobrazową: pozwala wyobrazić sobie, jak wyglądała praca przy pozyskiwaniu lodu, zanim pojawiły się lodówki. Studnia wchodzi w skład Strefy Interesu Etnologicznego Gavarres, ogłoszonej przez Generalitat de Catalunya w 2011 roku, która chroni podobne obiekty w regionie, w tym studnię przy Font d'en Salomó w tej samej gminie.

Kiedy przyjechać?

Najlepsze pory to wiosna i jesień, gdy temperatury sprzyjają dłuższym marszom, a las Gavarres mieni się kolorami. Latem gęsty drzewostan daje cień, ale upały w środku dnia bywają uciążliwe — warto wyruszać wcześnie rano. Zimą i po intensywnych opadach ścieżki bywają błotniste i śliskie, co utrudnia dotarcie do bardziej odległych punktów, takich jak sama studnia.

Najczęstsze pytania

Co to jest pou de glaç i do czego służył? To studnia lodowa — budowla do przechowywania śniegu i lodu zebranych zimą, wykorzystywanych potem przez resztę roku do chłodzenia napojów, konserwacji żywności i celów leczniczych. W Gavarres handel lodem kwitł w XVII i XVIII wieku.

Jak dotrzeć do Pou de glaç del bosc Puntuí? Wyłącznie pieszo lub rowerem, leśnymi ścieżkami. Studnia leży około 1 km na wschód od Plaça de l'Oli w Cruïlles i stanowi punkt na trasach z Monells (16–19 km) oraz z pustelni Ermita Mare de Déu de l'Esperança (2,4 km).

Czy da się wejść do środka studni? Obiekt jest ruiną, częściowo zawaloną, więc zwiedzanie ogranicza się do oglądania konstrukcji z zewnątrz i najbliższego otoczenia — bez wchodzenia do wnętrza.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy? Warto połączyć wyprawę ze zwiedzaniem Monells (średniowieczny rynek) i Cruïlles (zamek), a miłośnicy historii lodownictwa mogą poszukać także studni przy Font d'en Salomó, w tej samej gminie.