Pou de gel d'Arfa

Pou de gel d'Arfa to dawna studnia lodowa stojąca tuż przy wiosce Arfa, w gminie Ribera d'Urgellet, w komarce Alt Urgell (prowincja Lleida, Katalonia). Obiekt należy do niewielkiej grupy XVII-wiecznych budowli przemysłowych w Pirenejach, które przez stulecia pozwalały gromadzić zimowy lód na potrzeby handlu w cieplejszych miesiącach.

Skąd wzięła się studnia lodowa w Arfa?

Budowę zainicjowała kapituła katedry w La Seu d'Urgell — 23 sierpnia 1641 roku kanonicy podjęli decyzję o wzniesieniu własnej studni lodowej i wyznaczyli dwóch członków kapituły do nadzorowania prac. Tempo budowy było imponujące: już w lutym 1642 roku obiekt był gotowy do użytku. Krótko potem kapituła oddała zarządzanie studnią, a wraz z nim dystrybucję i sprzedaż lodu, w dzierżawę.

Jak zbudowana jest studnia?

Wnętrze ma formę okrągłej komory, do której prowadzi wąskie, liczące około 70 centymetrów szerokości przejście. Górną część konstrukcji zamyka kopuła o kształcie półkulistym, wznosząca się na znacznej wysokości nad komorą. Taki układ — częściowe zagłębienie w ziemi, grube mury i sklepienie — miał ograniczać wymianę ciepła z otoczeniem i pozwalać przechowywać lód możliwie jak najdłużej. Podobne budowle stawiano zwykle blisko źródeł wody i niedaleko zamieszkanych miejscowości, bo lodu nie dało się transportować na duże odległości bez znacznych strat.

Do czego służył lód z Arfa?

Lód gromadzony zimą w Arfa trafiał do La Seu d'Urgell, gdzie sprzedawano go w sklepie zwanym navateria, należącym do kapituły katedralnej. Handel lodem był w praktyce przywilejem zastrzeżonym dla kanoników i — jak pokazują lokalne źródła — bywał źródłem sporów o kontrolę nad sprzedażą w mieście. W regionie funkcjonowała też konkurencyjna studnia, pou de la Caveca, co dodatkowo podsycało rywalizację o rynek lodu w XVII i XVIII wieku.

Czy dziś można zobaczyć Pou de gel d'Arfa?

Obiekt jest dziś wpisany do lokalnego rejestru zabytków gminy Ribera d'Urgellet. Gmina prowadziła prace mające przystosować studnię do zwiedzania, dzięki czemu miejsce funkcjonuje obecnie jako punkt dziedzictwa kulturowego komarki Alt Urgell, dostępny dla odwiedzających spacerujących po okolicach Arfa.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Pou de gel d'Arfa? Na zachód od wioski Arfa, w granicach gminy Ribera d'Urgellet, w komarce Alt Urgell w Katalonii.

Kto zbudował studnię i kiedy? Inwestorem była kapituła katedry w La Seu d'Urgell, która podjęła decyzję o budowie w sierpniu 1641 roku; prace ukończono już w lutym 1642 roku.

Jak wyglądała studnia od środka? To okrągła komora dostępna przez wąskie, ok. 70-centymetrowe przejście, przykryta półkulistą kopułą.

Do czego służył zgromadzony lód? Sprzedawano go mieszkańcom La Seu d'Urgell w sklepie kapituły zwanym navateria — handel ten był zastrzeżonym przywilejem kanoników.

Czy studnię można dziś zwiedzać? Tak, obiekt został odnowiony i jest dostępny do zwiedzania jako element lokalnego dziedzictwa gminy Ribera d'Urgellet.