Pomnik Rewolucji Ludu Moslaviny

Pomnik Rewolucji Ludu Moslaviny w Podgariciu to jedna z najbardziej charakterystycznych rzeźb socjalistycznej Jugosławii, dzieło chorwackiego rzeźbiarza Dušana Džamonji. Stoi we wsi Podgarić w gminie Berek, w środkowej Chorwacji, i od lat przyciąga miłośników architektury, fotografów oraz osoby zainteresowane historią XX wieku.

Co to za pomnik?

To betonowa rzeźba o wysokości około 10 metrów i szerokości około 20 metrów, ukończona w 1967 roku. Autor nie sięgnął po realistyczną figurę żołnierza. Zamiast tego ułożył abstrakcyjne, masywne bryły, które mają oddawać dynamikę poruszających się mas ludzkich. Zdaniem opisujących pomnik historyków sztuki formy przywodzą na myśl stylizowane skrzydła wolności i zwycięstwa, a podstawa wiąże całość z ziemią. Dzięki temu rzeźba z daleka wygląda jak ogromny, rozpostarty ptak albo fala rozbijająca się o pole.

Kogo upamiętnia?

Pomnik poświęcono powstańcom i partyzantom z regionu Moslaviny, którzy w czasie II wojny światowej zbuntowali się przeciwko reżimowi Ustaszy. Okolice Podgaricia były w latach wojny ważnym zapleczem partyzantki. W 1942 roku założono tu szpital partyzancki znany jako „Stara Konspiracija”. Przy dojściu do pomnika znajduje się kosturnica, w której pochowano szczątki poległych i zmarłych bojowników; źródła podają liczbę od około 900 do około 1000 osób.

Kto za tym stoi?

Autorem jest Dušan Džamonja (1928–2009), jeden z czołowych rzeźbiarzy Jugosławii. Według chorwackiej Wikipedii zlecenie otrzymał w 1965 roku. Baza Spomenik Database wymienia też architekta Vladimira Veličkovicia jako współautora projektu.

Dlaczego warto tu przyjechać?

• Pomnik należy do grupy tak zwanych spomeników, czyli monumentalnych, abstrakcyjnych memoriałów, które w ostatnich latach zyskały międzynarodową popularność.
• Otwarta przestrzeń wokół pozwala obejrzeć rzeźbę z różnych stron i zobaczyć, jak zmienia się jej sylwetka.
• Miejsce jest spokojne, położone na wiejskim terenie u podnóża Moslavačkiej gory.
• To dobry punkt dla osób zbierających miejsca związane z architekturą modernistyczną i dziedzictwem byłej Jugosławii.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie leży pomnik? We wsi Podgarić w gminie Berek, w Chorwacji. Współrzędne to około 45,641 N, 16,778 E.

Kiedy powstał? Został ukończony w 1967 roku.

Jak duży jest? Ma około 10 metrów wysokości i około 20 metrów szerokości.

Czy to miejsce pamięci? Tak. Pomnik upamiętnia ofiary i uczestników powstania z regionu Moslaviny, a obok znajduje się kosturnica z pochowanymi bojownikami.

Czy trzeba zarezerwować czas na zwiedzanie? Sama rzeźba jest obiektem na świeżym powietrzu, więc zwykle wystarczy krótka wizyta, najlepiej w dobrą pogodę i przy dziennym świetle, gdy dobrze widać fakturę betonu.

Podgarić warto połączyć z innymi punktami w regionie Moslaviny, bo to okolica o wyraźnie zaznaczonej historii partyzanckiej. Sam pomnik robi największe wrażenie właśnie dzięki skali i prostocie: surowy beton, wyraziste kształty i szerokie niebo nad polami tworzą scenerię, którą trudno pomylić z jakąkolwiek inną w Europie.