Pohansko

Pohansko to miejsce na południu Moraw, kilka kilometrów od Brzecławia (czes. Břeclav), w którym nakładają się na siebie dwie zupełnie różne historie. Pod ziemią, w lesie łęgowym nad rzeką Dyją, kryje się jedno z największych wczesnośredniowiecznych grodzisk w Europie Środkowej. Nad ziemią stoi klasycystyczny pałacyk myśliwski wzniesiony przez książąt Liechtenstein. Oba te wątki dziś się przenikają — pałacyk mieści ekspozycję poświęconą archeologii, a teren wokół niego należy do części Krajobrazu Kulturowego Lednicko-Valticki, wpisanego na listę UNESCO.

Co właściwie znajduje się w Pohansku?

Nazwa odnosi się jednocześnie do stanowiska archeologicznego i do budynku. Grodzisko zajmuje obszar w lasach łęgowych ok. 2,5 km od centrum Brzecławia, a jego maksymalny zasięg z czasów Wielkich Moraw szacuje się nawet na 60 hektarów. Pałacyk myśliwski stoi niemal w centrum dawnego grodziska i dziś pełni funkcję punktu wystawienniczego dla odwiedzających.

Dlaczego grodzisko w Pohansku jest tak ważne?

Badacze uznają Pohansko za jedno z najlepiej przebadanych grodzisk wielkomorawskich w ogóle. Osada powstała i rozwijała się między IX a XI wiekiem, pełniąc funkcję ufortyfikowanego ośrodka władzy, handlu i produkcji — badacze opisują ją jako połączenie warowni, targowiska i rezydencji władców Wielkich Moraw. Systematyczne wykopaliska prowadzi od 1958 roku Uniwersytet Masaryka w Brnie; zapoczątkował je profesor František Kalousek, a prace trwają do dziś, obejmując dotąd około jednej czwartej całego terenu. W północno-zachodniej części centralnego obszaru archeolodzy odkryli otoczony palisadą dwór możnowładczy o wymiarach 96 na 86 metrów, z murowanym kamiennym kościołem, a wokół niego cmentarzysko liczące około 400 grobów.

Skąd wziął się pałacyk myśliwski?

Pałacyk zbudowano w latach 1811–1812 z inicjatywy księcia Jana I Józefa z Liechtensteinu, według projektu architekta Josefa Hardtmutha. Budynek utrzymany jest w stylu empirowym, z charakterystycznymi bocznymi arkadami, a jego elewację zdobią płaskorzeźby przedstawiające sceny myśliwskie oraz motywy zaczerpnięte z mitologii antycznej. Lokalizacja nie była przypadkowa — teren wokół dawnego grodziska od dawna służył Liechtensteinom jako obszar łowiecki, co znajduje odzwierciedlenie w wystroju samego budynku.

Co można dziś zobaczyć na miejscu?

We wnętrzu pałacyku działa ekspozycja archeologiczna poświęcona słowiańskiemu osadnictwu w Pohansku; jej nowa, multimedialna odsłona została otwarta we wrześniu 2023 roku i prowadzi zwiedzających przez tysiącletnią historię tego miejsca. Okolica to również popularny cel wycieczek pieszych i rowerowych po lasach łęgowych nad Dyją, a samo Pohansko włączone jest w trasę Szlaku Cyryla i Metodego — jednego z kulturowych szlaków Rady Europy.

Najczęstsze pytania

Jak daleko jest do Pohanska z Brzecławia? Około 2,5 km, przez lasy łęgowe nad rzeką Dyją — miejsce jest łatwo dostępne pieszo lub rowerem z centrum miasta.

Czy Pohansko to zamek, czy stanowisko archeologiczne? Jedno i drugie. Nazwa obejmuje zarówno wczesnośredniowieczne grodzisko wielkomorawskie ukryte w ziemi, jak i stojący na jego terenie empirowy pałacyk myśliwski z XIX wieku.

Z jakiego okresu pochodzi grodzisko? Osada funkcjonowała od IX do XI wieku, w epoce Wielkich Moraw, i należy do największych ufortyfikowanych osad tego okresu w Europie Środkowej.

Co można zwiedzić w pałacyku? Multimedialną wystawę archeologiczną poświęconą odkryciom z Pohanska, otwartą w obecnej formie od września 2023 roku.

Kto wybudował pałacyk myśliwski? Zlecił go książę Jan I Józef z Liechtensteinu, a zaprojektował architekt Josef Hardtmuth; budowa trwała w latach 1811–1812.