Pětipsy Castle

Zámek Pětipsy to ruina średniowiecznej warowni przebudowanej z czasem na renesansowo-barokowy zameczek, położona w niewielkiej wsi tej samej nazwy w powiecie Chomutov, około dziewięciu kilometrów na południowy wschód od Kadaně. Od 1963 roku obiekt figuruje jako chroniony zabytek kultury, a od 2012 roku trwa jego stopniowe ratowanie przed całkowitym zniszczeniem.

Skąd wzięła się ta warownia?

Wieś Pětipsy wzmiankowana jest już w 1226 roku, kiedy należała do klasztoru w Doksanech, później stała się własnością królewską. W 1322 roku Frycek z Egerberku otrzymał ją w lenno i wzniósł tu wodną warownię z trójkondygnacyjną basztą mieszkalną. Ród Pětipeských władał majątkiem przez blisko dwa stulecia, zanim w 1504 roku sprzedał go Václavovi Hasištejnskému z Lobkovic. Po jego śmierci dobra przejął Opl z Fictum, a od 1530 roku Pětipsy stały się wolnym majątkiem ziemskim.

Kiedy warownia zmieniła się w zamek?

W 1559 roku majątek kupił od rodu Šliků Jeroným Hrobčický z Hrobčic i to za jego czasów, około 1560 roku, dawną basztę obronną przebudowano na renesansowy zameczek – dobudowano skrzydło zachodnie i południowe, tworząc układ w kształcie litery U otoczony fosą wodną. Po 1623 roku majątek przeszedł w ręce rodu Thunów z Klášterca, którzy zaraz po zakończeniu wojny trzydziestoletniej zamknęli wschodnie skrzydło dziedzińca i nadali budowli barokowy charakter. W XVIII wieku zamek przeszedł klasycystyczną modernizację, kolejne przebudowy miały miejsce w latach 20. i 30. XX wieku oraz w latach 70.

Jaką rolę odegrała rodzina Hodków?

Od XIX wieku Thunowie wydzierżawiali folwark w Pětipsech Gustavowi Hodkowi, właścicielowi miejscowej cukrowni. W 1926 roku rodzina Hodków wykupiła majątek na własność i zarządzała nim aż do 1948 roku. Podczas drugiej wojny światowej na terenie zamku przetrzymywano około 130 francuskich jeńców. Po wojnie majątek znacjonalizowano, a budynek – pozbawiony realnego gospodarza – zaczął stopniowo popadać w ruinę: do lat 90. XX wieku stracił dach i został sprowadzony niemal do gołych murów.

Jak wygląda ratowanie zamku dzisiaj?

W 2012 roku ruinę zamku odkupiło stowarzyszenie Via Levamente, które przy wsparciu funduszy EOG i norweskich rozpoczęło jego stopniową odbudowę pod nadzorem konserwatorów zabytków. Od 2016 roku organizowane są coroczne dni otwarte, a głównym sposobem, w jaki zwykli odwiedzający mogą zobaczyć zamek z bliska, są ochotnicze brygady robocze przy pracach renowacyjnych. Przełomowym momentem był sierpień 2024 roku, kiedy po raz pierwszy udostępniono zwiedzającym połowę obiektu wraz z wystawami poświęconymi losom rodziny Hodków, rodu Pětipeských z Chýše i Egerberku oraz legendzie o „okrutnej pani z Pětipes”.

Czy warto tam pojechać?

Zámek Pětipsy to propozycja przede wszystkim dla miłośników zabytków w trakcie odbudowy i lokalnej historii, nie zaś dla szukających gotowej, w pełni odrestaurowanej rezydencji – prace konserwatorskie wciąż trwają, a dostęp bywa sezonowy i ograniczony do wydarzeń organizowanych przez Via Levamente. Obiekt leży bezpośrednio przy drodze II/224 łączącej Kadaň z Podbořanami, a nieopodal, około 300 metrów na zachód, znajduje się przystanek kolejowy Doupovská.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał zamek w Pětipsech? Pierwotną wodną warownię z basztą wzniósł Frycek z Egerberku po otrzymaniu majątku w lenno w 1322 roku; obecny, renesansowo-barokowy kształt zawdzięcza przebudowom z około 1560 roku i po 1623 roku.

Kto był właścicielem zamku? Kolejno władali nim m.in. ród Pětipeských, Václav Hasištejnský z Lobkovic, Jeroným Hrobčický z Hrobčic, ród Thunów z Klášterca oraz rodzina Hodków, która kupiła majątek w 1926 roku.

Czy zamek można dziś zwiedzać? Częściowo – od sierpnia 2024 roku udostępniana jest zwiedzającym połowa obiektu z wystawami historycznymi, ale dostęp jest ograniczony i zależny od wydarzeń organizowanych przez stowarzyszenie Via Levamente.

Dlaczego zamek popadł w ruinę? Po nacjonalizacji w 1948 roku obiekt stracił gospodarza i był systematycznie zaniedbywany, przez co do lat 90. XX wieku stał się właściwie gołą ruiną bez dachu.

Kto obecnie zajmuje się odbudową zamku? Od 2012 roku ruinę ratuje stowarzyszenie Via Levamente, korzystając ze wsparcia funduszy EOG i norweskich oraz pracy wolontariuszy.