part. oddíl Olga

Pomník partyzanckiemu oddziałowi „Olga" przypomina o jednym z najbardziej dramatycznych epizodów moraw­skiego ruchu oporu z końca II wojny światowej. Znajduje się w okolicach wsi Salaš na pograniczu Zlínska i Uherskohradišťska, w regionie znanym z intensywnej działalności partyzanckiej w ostatnich miesiącach okupacji.

Czym był oddział partyzancki „Olga"?

Oddział „Olga" powstał 9 stycznia 1945 roku w Nemochovicach koło Vyškova z grup, które przekroczyły granicę słowacko-morawską po stłumieniu Powstania Słowackiego. Formalnie wchodził w skład 1. Czechosłowackiej Brygady Partyzanckiej im. Jana Žižki, jednak w praktyce działał w dużej mierze samodzielnie. Dowódcą był Josef Houfek, pseudonim „Pepek", a jego zastępczynią Olga Františáková, od której imienia oddział wziął nazwę. Partyzanci operowali na terenie Lasu Ždánickiego, pasma Chřiby oraz okolic Vyškova i Kroměříža, do końca wojny osiągając liczebność około 130 ludzi. Około 20 z nich zginęło w starciach z Niemcami.

Jakie akcje przyniosły oddziałowi rozgłos?

Oddział „Olga" zapisał się w historii czeskiego ruchu oporu przede wszystkim dzięki dwóm akcjom: schwytaniu niemieckiego generała dywizji oraz uwolnieniu cystern z paliwem przeznaczonym dla wojsk niemieckich. Te działania uczyniły z niego jeden z najskuteczniejszych oddziałów partyzanckich na ziemiach czeskich, mimo krótkiego okresu działalności i ograniczonego obszaru operacyjnego.

Co wydarzyło się w Salaši 29 kwietnia 1945 roku?

Sukcesy oddziału okupione zostały tragedią, która rozegrała się kilka dni później w samej wsi Salaš. Członkowie niemieckiej grupy zwalczającej partyzantkę, dowodzonej przez SS-Sturmbannführera Wernera Brandta, podszyli się pod sowieckich partyzantów i żołnierzy własowskich. Pod pretekstem naboru nowych ochotników do oddziału „Olga" zwabili do pułapki miejscowych mężczyzn pragnących dołączyć do partyzantki. W rejonie zwanym Vápenice, nad potokiem Salašský, dziewiętnastu mężczyzn i jedna kobieta zostali brutalnie zamordowani tuż przed wyzwoleniem tych terenów przez Armię Czerwoną. Ciała ofiar pochowano we wspólnej mogile na miejscowym cmentarzu, gdzie do dziś stoi rząd dwudziestu kamiennych nagrobków z fotografiami i nazwiskami zamordowanych.

Jak wyglądał dalszy los oddziału?

Po masakrze w Salaši partyzanci oddziału „Olga" starli się z wycofującymi się jednostkami niemieckimi, a 1 maja 1945 roku wspólnie z żołnierzami rumuńskimi wyzwolili Velehrad. Był to jeden z ostatnich epizodów działalności oddziału przed zakończeniem wojny w Europie.

Jak wygląda dzisiejszy pomnik?

W miejscu tragedii, około 1,5 km od wsi Salaš, nad potokiem Salašský, wzniesiono okazały pomnik upamiętniający ofiary. Bezpośrednio po wojnie stanęło tu dwadzieścia drewnianych krzyży za drewnianym ogrodzeniem, później zastąpionych krzyżami kamiennymi z nazwiskami zamordowanych. W 1985 roku powstał obecny, znacznie bardziej okazały pomnik, który stoi na tym miejscu do dziś. Osobny pomnik poświęcony poległym partyzantom oddziału „Olga" znajduje się także przy chacie Bunč, przy zielonym szlaku turystycznym prowadzącym w stronę Salaša.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał oddział partyzancki „Olga"? Oddział utworzono 9 stycznia 1945 roku w Nemochovicach koło Vyškova, z grup, które przekroczyły granicę słowacko-morawską po upadku Powstania Słowackiego.

Skąd wzięła się nazwa oddziału? Nazwa pochodzi od Olgi Františákovej, zastępczyni dowódcy Josefa Houfka pseudonim „Pepek".

Co wydarzyło się w Salaši 29 kwietnia 1945 roku? Niemiecka grupa zwalczająca partyzantkę, podszywając się pod partyzantów sowieckich, zwabiła w pułapkę dziewiętnastu mężczyzn i jedną kobietę chcących wstąpić do oddziału „Olga" i brutalnie ich zamordowała.

Gdzie stoi pomnik ofiar tragedii? Główny pomnik znajduje się około 1,5 km od wsi Salaš, nad potokiem Salašský, i pochodzi z 1985 roku. Odrębny pomnik partyzantów stoi przy chacie Bunč, przy zielonym szlaku w stronę Salaša.

Jaka była dalsza historia oddziału po masakrze? Partyzanci starli się z wycofującymi się Niemcami, a 1 maja 1945 roku wraz z żołnierzami rumuńskimi wyzwolili Velehrad.