Palach memorial at Faculty of Arts

Miejsce pamięci Jana Palacha przy Wydziale Filozoficznym znajduje się na murze budynku Filozoficznej fakulty Uniwersytetu Karola w Pradze, przy placu noszącym dziś jego imię. To jedno z najważniejszych miejsc pamięci narodowej w stolicy Czech, upamiętniające studenta, który w styczniu 1969 roku dokonał aktu samospalenia w proteście przeciwko sowieckiej okupacji kraju i biernej rezygnacji społeczeństwa wobec niej.

Kim był Jan Palach i dlaczego to miejsce jest ważne?

Jan Palach był studentem Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Karola, zapisanym na uczelnię jesienią 1968 roku – kilka miesięcy po inwazji wojsk Układu Warszawskiego, która zdusiła reformy Praskiej Wiosny. W styczniu 1969 roku podpalił się publicznie, chcąc wstrząsnąć rodakami pogrążonymi w apatii wobec okupacji, i zmarł z powodu odniesionych obrażeń kilka dni później. Jego śmierć szybko stała się symbolem oporu wobec sowieckiej dominacji, a budynek uczelni, na której studiował, naturalnie stał się miejscem żałoby i pamięci.

Jak wygląda tablica pamiątkowa?

Na ścianie budynku Wydziału Filozoficznego umieszczono tablicę pamiątkową autorstwa rzeźbiarza Olbrama Zoubka – twórcy znanego również z praskiego Pomnika Ofiar Komunizmu. Tablica odtwarza maskę pośmiertną Jana Palacha, odlaną bezpośrednio po jego śmierci, i towarzyszy jej płaskorzeźba czeskiego lwa. Odsłonięto ją w styczniu 1990 roku, tuż po upadku reżimu komunistycznego – wcześniej jawne upamiętnianie Palacha w przestrzeni publicznej było przez władze systematycznie tłumione.

Skąd wzięła się nazwa placu?

Plac przed budynkiem uczelni już wkrótce po śmierci Palacha zaczęto nieformalnie nazywać jego imieniem, choć oficjalnie nazwę náměstí Jana Palacha nadano mu dopiero 20 grudnia 1989 roku, w dniach aksamitnej rewolucji. Zmiana nazwy była jednym z pierwszych publicznych gestów oddających hołd studentowi, którego czyn przez dwadzieścia lat komunistycznej władzy pozostawał tematem oficjalnie przemilczanym.

Jaki jest związek z pomnikiem Johna Hejduka?

Na tym samym placu stoi kompozycja rzeźbiarska „Dom Samobójcy i Dom Matki Samobójcy”, zaprojektowana przez amerykańskiego architekta i rzeźbiarza czeskiego pochodzenia Johna Hejduka. Odsłonięto ją 16 stycznia 2016 roku, w rocznicę samospalenia Palacha. Osie obu brył zostały poprowadzone tak, by symbolicznie zbiegały się w kierunku tablicy z maską pośmiertną na murze Wydziału Filozoficznego – łącząc w ten sposób nowszy pomnik z pierwotnym miejscem pamięci.

Gdzie dokładnie znajduje się to miejsce?

Tablica znajduje się na elewacji budynku Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Karola, przy náměstí Jana Palacha, w praskiej dzielnicy Staré Město, w bezpośrednim sąsiedztwie Rudolfinum i Muzeum Sztuk Dekoracyjnych. Co roku w styczniu, w rocznicę śmierci studenta, przy tablicy odbywają się uroczystości i składanie kwiatów.

Najczęstsze pytania

Czy tablicę można swobodnie zobaczyć? Tak, znajduje się na zewnętrznej ścianie budynku uczelni, przy publicznie dostępnym placu, i można ją oglądać bez ograniczeń przez cały rok.

Czy to miejsce, w którym Jan Palach dokonał samospalenia? Nie – do aktu doszło w innym miejscu w centrum Pragi. Tablica przy Wydziale Filozoficznym upamiętnia go jako studenta tej uczelni i powstała jako wyraz żałoby środowiska akademickiego.

Kto jest autorem tablicy? Tablicę zaprojektował rzeźbiarz Olbram Zoubek, wykorzystując odlaną wcześniej maskę pośmiertną Jana Palacha.