NextOnTrip

Kuźnia Wodna w Oliwie

Gdańsk, Polska

Zapisz to miejsce i odkrywaj atrakcje w pobliżu z NextOnTrip

W aplikacji dodasz je do ulubionych, zobaczysz na mapie, co jeszcze warto odwiedzić w okolicy, i zdobędziesz odznakę za wizytę.

Aplikacja jest dostępna na iPhone'a i Androida.

O tym miejscu

Kuźnia Wodna w Oliwie to zabytkowy zakład rzemieślniczy nad Potokiem Oliwskim, położony w zielonym otoczeniu Trójmiejskiego Parku Krajobrazowego. Spośród dawnych oliwskich młotowni tylko ona przetrwała do naszych czasów, a w swojej epoce była największą z nich i pracowała najdłużej. Obecnie należy do Muzeum Gdańska i pokazuje, jak siła spiętrzonej wody zastępowała ludzkie mięśnie przy obróbce metalu.

Czym jest kuźnia wodna?

To warsztat, w którym ciężkie młoty i nożyce do metalu porusza nie silnik, lecz koło wodne. Potok spiętrzony tamą obraca koła, a ich wały przekazują ruch na urządzenia kowalskie. W Oliwie taki zakład działał około 350 lat, aż do 1948 roku.

Jaka jest historia kuźni?

Dolina Potoku Oliwskiego była przez stulecia zagłębiem wodnych zakładów. Od końca XII wieku stanęło nad nim około 25 młynów: jedne mełły zboże, inne wytwarzały papier, a jeszcze inne przygotowywały metal, z którego kowale robili przedmioty codziennego użytku.

Najstarszy zachowany dokument o tej kuźni pochodzi z 1597 roku. Obiekt należał wtedy do opactwa cystersów w Oliwie, które wielokrotnie wydzierżawiało go kolejnym rzemieślnikom. Po kasacie zakonu zakład zaczął podupadać. Przebudowa z 1847 roku odebrała mu funkcję młotowni i odtąd był zwykłą kuźnią. W 1865 roku ówczesny właściciel, producent stali Tummler, sprzedał go państwowemu leśnictwu. Podczas II wojny światowej budynek został zniszczony.

Od 1957 roku obiekt był oddziałem Muzeum Techniki NOT w Warszawie. Po pracach remontowych i konserwatorskich w latach 1960–1963 oraz 1975–1976 udostępniono go zwiedzającym w czerwcu 1978 roku.

Co zmieniło się po powodzi z 2016 roku?

W lipcu 2016 roku wezbrany potok poważnie uszkodził budynek. W 2018 roku kuźnia przeszła pod opiekę Muzeum Gdańska, które rozpoczęło prace zabezpieczające. W pierwszym etapie pogłębiono zbiornik wodny i podniesiono tamę osłaniającą budynek, a także przygotowano sposób awaryjnego odprowadzania nadmiaru wody w czasie ulewnych deszczy. Konstrukcję wzmocniono i położono nowy dach. Latem 2021 roku, po pięciu latach przerwy, kuźnia znów przyjęła zwiedzających, a we wnętrzach pojawiła się nowa wystawa stała.

Co zobaczysz na miejscu?

Budynek jest drewniany i składa się z dwóch części stojących po przeciwnych brzegach potoku, połączonych zadaszonym pomostem. W każdej z nich znajduje się osobny warsztat z własnym paleniskiem i młotem. Pracują tu trzy zabytkowe koła wodne. Dwa największe mają po 4 metry średnicy i unoszą młoty ważące około ćwierć tony każdy. Trzecie, o średnicy 3,1 metra, napędza nożyce mimośrodowe, czyli rodzaj gilotyny do cięcia rozgrzanego żelaza.

Najważniejszym punktem wizyty są dwa sprawne młoty wodne z XIX wieku, poruszane wodą Potoku Oliwskiego. Muzeum Gdańska określa je jako unikat w skali Europy. Wystawę uzupełniają dawne przedmioty kowalskie zebrane z różnych regionów Polski.

Jak zaplanować wizytę?

Kuźnia stoi przy ulicy Bytowskiej w Oliwie, w dolinie potoku, więc dobrze łączy się ze spacerem wzdłuż wody. Muzeum Gdańska chce, by obiekt był „żywą” atrakcją historyczną, a działania w nim prowadzi we współpracy ze środowiskiem kowali, przybliżając młodym gdańszczanom zanikający fach kowalstwa artystycznego.

Najczęstsze pytania

Do kogo należy Kuźnia Wodna w Oliwie? Od 2018 roku jest oddziałem Muzeum Gdańska. Wcześniej, od 1957 roku, była oddziałem Muzeum Techniki NOT w Warszawie.

Kiedy kuźnia przestała działać? Zakład pracował do 1948 roku. Muzeum otwarto w nim w czerwcu 1978 roku.

Czy maszyny nadal się poruszają? Tak, główną atrakcją są dwa sprawne młoty z XIX wieku napędzane wodą Potoku Oliwskiego.

Co ucierpiało w powodzi? Lipcowa powódź z 2016 roku poważnie uszkodziła budynek. Remont objął zbiornik wodny, tamę, wzmocnienie konstrukcji i nowy dach.

Czy to atrakcja tylko dla miłośników techniki? Nie. To także spokojne miejsce w zielonej dolinie potoku, gdzie dawne rzemiosło można zobaczyć w działaniu.

W pobliżu

Zbieraj odznaki za odwiedzane miejsca

Pobierz NextOnTrip, odkrywaj nowe miejsca i odznaczaj swoje trasy.