Old portal of San Bartolomé de Olaso

Stary portal kościoła San Bartolomé de Olaso to gotycka brama, jedyny ocalały fragment dawnego kościoła parafialnego Elgoibar, dziś pełniąca funkcję wejścia na cmentarz miejski. Znajduje się na zboczu wzgórza na obrzeżach miasta, w miejscu, gdzie niegdyś stała cała świątynia.

Skąd wziął się ten portal?

Kościół San Bartolomé de Olaso wzniesiono w XV wieku jako świątynię gotycką pełniącą funkcję parafii Elgoibar. Sam portal powstał w 1459 roku, a jego autorstwo przypisuje się kamieniarzowi Martínowi Sancho. Z czasem odległość kościoła od centrum miasta okazała się na tyle niewygodna dla mieszkańców, że władze zdecydowały o budowie nowej świątyni bliżej zabudowy miejskiej. Stary kościół stopniowo tracił znaczenie — najpierw przekształcono go w kaplicę (ermita), a później teren zaczął pełnić funkcję cmentarza. Sama bryła kościoła nie przetrwała do naszych czasów, ale jego reprezentacyjny portal ocalał i został włączony w układ cmentarnego wejścia, jakby wciąż strzegł progu świątyni, choć ta dawno zniknęła.

Jak wygląda portal?

Portal ma formę podwójnych drzwi rozdzielonych centralną kolumną (tzw. parteluz), typową dla gotyckich portali kościelnych tamtego okresu. Na kolumnie i po jej bokach umieszczono rzeźbione postacie świętych — rozpoznaje się wizerunki świętego Piotra, świętego Pawła, świętego Bartłomieja (patrona kościoła), świętego Jana Chrzciciela oraz świętego Sebastiana. Towarzyszą im rzeźbione przedstawienia chórów dziewic i aniołów, rozmieszczone po bokach kompozycji. Charakterystycznym elementem portalu są archiwolty — łukowate pasy kamiennego zdobienia otaczające wejście — na których umieszczono około dwudziestu drobnych figurek. Całość wykonano z dużą starannością kamieniarską, co sprawia, że mimo upływu ponad pięciu i pół wieku detale rzeźbiarskie wciąż są czytelne.

Dlaczego portal jest chroniony?

Ze względu na wartość artystyczną i historyczną, portal San Bartolomé de Olaso został oficjalnie uznany za zabytek — 17 stycznia 1964 roku otrzymał status Monumento Histórico-Artístico (pomnika historyczno-artystycznego). To jedna z form ochrony dziedzictwa kulturowego stosowanych w Hiszpanii, obejmująca obiekty o szczególnym znaczeniu dla historii sztuki i architektury regionu. Status ten potwierdza, że mimo zniknięcia całego kościoła, sam portal uznano za na tyle wartościowy, by zasługiwał na trwałą ochronę prawną.

Co warto wiedzieć, odwiedzając to miejsce?

Portal znajduje się dziś na terenie cmentarza w Elgoibar, pełniąc funkcję jego głównej bramy wjazdowej/wejściowej. To nietypowe połączenie — średniowieczny detal architektoniczny sakralny, osadzony we współczesnym kontekście miejsca pochówku, tworzy specyficzny, refleksyjny klimat. Dla osób zainteresowanych architekturą gotycką i historią regionu Gipuzkoa jest to przykład tego, jak fragmenty dawnych budowli bywają "przeszczepiane" do nowych funkcji, zamiast całkowicie znikać z krajobrazu miasta.

Najczęstsze pytania

Czy da się zwiedzić wnętrze dawnego kościoła? Nie — sama bryła kościoła nie zachowała się, ocalał wyłącznie portal wejściowy, obecnie wkomponowany w bramę cmentarza.

Kto zaprojektował portal? Przypisuje się go kamieniarzowi Martínowi Sancho, a datę jego powstania określa się na 1459 rok.

Jakie postacie przedstawiają rzeźby na portalu? Świętych Piotra, Pawła, Bartłomieja, Jana Chrzciciela i Sebastiana, a także chóry dziewic i aniołów oraz drobne figurki na archiwoltach.

Czy portal ma status zabytku? Tak, od 17 stycznia 1964 roku posiada status Monumento Histórico-Artístico.