Old Cemetery in Třebíč

Stary cmentarz w Trzebiczu to żydowski kirkut położony na wzgórzu za dawną dzielnicą żydowską miasta, jeden z największych i najlepiej zachowanych zabytków tego typu w Czechach. Wraz z zabudową getta i bazyliką św. Prokopa wchodzi w skład zespołu wpisanego na Listę UNESCO w 2003 roku jako pierwszy samodzielny żydowski zabytek uznany za dziedzictwo światowe poza terytorium Izraela.

Jak powstał cmentarz?

Żydowscy kupcy osiedlali się w Trzebiczu prawdopodobnie już po założeniu klasztoru benedyktynów w 1101 roku, choć pierwsza pisemna wzmianka o żydowskiej obecności w mieście pochodzi z 1338 roku. Nekropolia dzieli się na dwie części: starszą, sięgającą XV wieku, oraz młodszą, założoną w XIX wieku, gdy miejsca na starszej części zaczęło brakować. W 1723 roku władze wyznaczyły w Trzebiczu getto — Żydom zakazano zamieszkiwania w innych częściach miasta, co na kolejne stulecia związało społeczność z tym niewielkim obszarem u podnóża wzgórza.

Co można zobaczyć na miejscu?

Na terenie cmentarza zachowało się około 4 tysięcy nagrobków, ustawionych w gęstych, nieregularnych rzędach wśród starych drzew, co nadaje miejscu wyjątkowo spokojny, kontemplacyjny charakter. Część macew nosi rozbudowane inskrypcje i płaskorzeźbione zdobienia — symbole rodowe, motywy roślinne czy odniesienia do zawodu bądź pochodzenia pochowanej osoby — należące do najciekawszych przykładów sztuki sepulkralnej w regionie. Teren opada łagodnie ze wzgórza, dzięki czemu z wyższych partii nekropolii widać panoramę dawnej dzielnicy żydowskiej i doliny rzeki Jihlavy.

Dlaczego warto tu przyjechać?

Cmentarz stanowi naturalne dopełnienie wizyty w dzielnicy żydowskiej Trzebicza — bez niego trudno w pełni zrozumieć skalę i trwałość społeczności, która przez wieki współistniała tu z chrześcijańską częścią miasta. To miejsce łączy wartość historyczną z niepowtarzalną atmosferą: gęsto rozmieszczone, pochylone i pokryte mchem nagrobki układają się w krajobraz, jakiego trudno szukać w wielu innych częściach Europy Środkowej. Dla osób interesujących się historią Żydów czeskich, epigrafiką nagrobną czy architekturą sepulkralną jest to jeden z najważniejszych punktów na trasie po regionie Vysočina. Spacer między rzędami macew, oglądanymi z różnych poziomów zbocza, pozwala też inaczej spojrzeć na samo miasto — jego układ, sąsiedztwo dwóch dawnych wspólnot religijnych i sposób, w jaki wzgórze oddzielało cmentarz od codziennego życia getta.

Najczęstsze pytania

Czy stary cmentarz w Trzebiczu jest częścią dziedzictwa UNESCO? Tak. Nekropolia wraz z dzielnicą żydowską i bazyliką św. Prokopa została wpisana na Listę UNESCO w 2003 roku.

Ile nagrobków zachowało się na cmentarzu? Na terenie znajduje się około 4 tysięcy macew, powstałych na przestrzeni kilku stuleci.

Od kiedy istnieje cmentarz? Starsza część nekropolii sięga XV wieku, młodszą założono w XIX wieku, gdy dotychczasowe miejsce pochówków się wypełniło.

Gdzie dokładnie znajduje się cmentarz względem dzielnicy żydowskiej? Leży poza obrębem dawnego getta, na wzgórzu za historyczną zabudową, z widokiem na dolinę rzeki Jihlavy.