Chapel of Saint John of Nepomuk

Kaplica św. Jana Nepomucena stoi na wzgórzu Strážná w Třebíču, około 500 m n.p.m., i jest lokalnie znana po prostu jako „Kostelíček" – mały kościółek. Choć z zewnątrz wygląda skromnie, jej historia sięga połowy XVII wieku i wiąże się z nietypową biografią budowniczego, który wyprzedził swoją epokę.

Kto zbudował kaplicę i dlaczego akurat tutaj?

Obiekt powstał w latach 1644–1645 z inicjatywy Jana Fulíka, miejscowego murarza z Třebíča. Miejsce nie było przypadkowe – wcześniej stała tu wieża należąca do miejskich fortyfikacji, strzegąca dostępu do miasta od strony wzgórza. Gdy obronna funkcja tego punktu straciła znaczenie, teren wykorzystano pod budowę kaplicy.

Co ciekawe, Fulík nie miał formalnego wykształcenia architektonicznego. Mimo to jego projekt pod względem formy wyprzedził nurt architektury barokowej na Morawach o ponad pół wieku – co dziś uznaje się za jeden z ciekawszych paradoksów w historii lokalnej architektury sakralnej.

Jak wygląda kaplica od środka i na zewnątrz?

Budowla ma rzut w kształcie krzyża greckiego, z łukowym portalem wejściowym, zorientowana jest w stronę wschodnią. Wymiary są niewielkie: długość 6,65 m, szerokość 4,3 m i 3,05 m (w zależności od ramienia krzyża), natomiast wysokość mierzona do szczytu krzyża na wieżyczce sięga 17 m – to sprawia, że kaplica, mimo swoich skromnych rozmiarów w planie, jest widoczna z daleka.

Pod posadzką znajduje się niewielka krypta, również o rzucie krzyżowym. To właśnie tam w 1672 roku pochowano samego Jana Fulíka, obok jego syna, który zmarł jako dziecko – budowniczy w pewnym sensie spoczął we własnym dziele.

Skąd wzięło się dzisiejsze wezwanie kaplicy?

Pierwotnie obiekt nosił wezwanie Podwyższenia Krzyża Świętego. Losy kaplicy zmieniły się pod koniec XVIII wieku, gdy w ramach reform józefińskich cesarza Józefa II świątynię zdesakralizowano i sprzedano w ręce prywatne. Nowy właściciel zadbał jednak o przywrócenie jej funkcji sakralnej – kaplicę ponownie konsekrowano, zmieniając przy tym patronat na św. Jana Nepomucena, którego imię nosi do dziś.

Co warto zobaczyć w okolicy?

Tuż obok kaplicy znajduje się kalwaria z trzema drewnianymi krzyżami, będąca celem tradycyjnej pielgrzymki. Corocznie we wrześniu, w okresie związanym ze świętem Podwyższenia Krzyża Świętego, odprawiana jest tu na wolnym powietrzu uroczysta msza – zwyczaj kultywowany przez lokalną wspólnotę od pokoleń.

W pobliżu stoi także wieża widokowa, powstała z przebudowy dawnej wieży wodociągowej. Dzięki niej wzgórze Strážná to nie tylko miejsce o wartości historycznej i duchowej, ale też punkt widokowy, z którego można spojrzeć na Třebíč i okoliczny krajobraz Wysoczyzny.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstała kaplica św. Jana Nepomucena w Třebíču? Zbudowano ją w latach 1644–1645, na miejscu dawnej wieży miejskich fortyfikacji.

Dlaczego kaplicę nazywa się „Kostelíček"? To lokalna, potoczna nazwa oznaczająca „mały kościółek" – ze względu na niewielkie rozmiary budowli w porównaniu z kościołami parafialnymi Třebíča.

Kto jest pochowany w krypcie pod kaplicą? Budowniczy kaplicy, Jan Fulík, pochowany tam w 1672 roku obok swojego syna, który zmarł jako dziecko.

Czy przy kaplicy odbywają się jakieś uroczystości? Tak, co roku we wrześniu przy pobliskiej kalwarii z trzema krzyżami odprawiana jest tradycyjna msza na wolnym powietrzu, nawiązująca do pierwotnego wezwania kaplicy – Podwyższenia Krzyża Świętego.