Old castle of Manzanares el Real

Stary Zamek w Manzanares el Real to ruiny średniowiecznej twierdzy stojącej na niewielkim wzgórzu nad rzeką Manzanares, u południowych podnóży La Pedrizy w Sierra de Guadarrama. Miejscowi nazywają to miejsce Plaza de Armas — nazwa przypomina, że była to pierwotna siedziba obronna rodu Mendoza, zanim w pobliżu wzniesiono znany dziś wszystkim renesansowy zamek.

Skąd wziął się Stary Zamek?

Dokładna data powstania fortecy nie jest znana. Pewne jest natomiast, że budowla istniała już przed 1475 rokiem, kiedy ród Mendoza rozpoczął budowę nowego, pałacowego zamku opodal. Historycy spierają się, czy pierwszą warownię wzniósł król Alfons XI, czy Diego Hurtado de Mendoza, admirał Kastylii — obie hipotezy pozostają otwarte.

Punktem zwrotnym w historii tych ziem był 14 października 1383 roku, gdy król Jan I Kastylijski, chcąc zakończyć spory graniczne między Madrytem a Segowią, nadał połowę władztwa Real de Manzanares Pedro Gonzálezowi de Mendozie. To wydarzenie zapoczątkowało trwałą obecność rodu Mendoza w tym miejscu — obecność, której świadectwem jest właśnie Stary Zamek.

Jak wyglądała twierdza?

Zamek miał plan prostokąta, z cylindrycznymi basztami w trzech narożnikach i większą wieżą główną (donżonem) w czwartym. Budowniczy posłużyli się typową dla regionu techniką mudejarską — mur wznoszono z ciosanego granitu, a detale, m.in. obramowania otworów, wykonywano z cegły. To połączenie kamienia i cegły było charakterystyczne dla architektury obronnej Kastylii w tamtym okresie.

Dlaczego zamek popadł w ruinę?

Los twierdzy przesądził rozwój rodu Mendoza. W ostatniej tercji XV wieku, gdy ich pozycja i majątek znacząco wzrosły, postanowili wznieść nową, znacznie bardziej reprezentacyjną rezydencję — dzisiejszy Nowy Zamek. Stary obiekt świadomie rozebrano i porzucono: częściowo po to, by wykorzystać jego materiał budowlany przy wznoszeniu nowej siedziby, a częściowo po to, by nie mógł posłużyć za punkt oparcia ewentualnym wrogom rodu, zważywszy na bliskość nowej budowli.

Co można dziś zobaczyć na miejscu?

Z dawnej fortecy zachowały się fragmenty murów obwodowych, dziś włączone w ogrodzony, zagospodarowany teren. To już nie zamek w pełnym tego słowa znaczeniu, lecz czytelny ślad pierwotnej, obronnej fazy w historii Manzanares el Real — doskonałe uzupełnienie wizyty w znacznie lepiej zachowanym Nowym Zamku, który stoi zaledwie kilkaset metrów dalej. Zestawienie obu miejsc pozwala prześledzić, jak zmieniały się funkcje i ambicje rodu Mendoza — od surowej warowni obronnej po pałacową rezydencję.

Manzanares el Real leży na obrzeżach zbiornika Santillana, u wrót La Pedrizy — jednego z najczęściej odwiedzanych obszarów Sierra de Guadarrama, popularnego wśród wspinaczy i turystów pieszych z Madrytu.

Najczęstsze pytania

Czym różni się Stary Zamek od Nowego Zamku w Manzanares el Real? Stary Zamek to wcześniejsza, średniowieczna warownia obronna rodu Mendoza, dziś zachowana w formie ruin. Nowy Zamek, wzniesiony od 1475 roku, powstał jako reprezentacyjna rezydencja pałacowa tego samego rodu i jest znacznie lepiej zachowany.

Kto zbudował Stary Zamek? Data i fundator nie są jednoznacznie ustaleni — wskazuje się na króla Alfonsa XI lub Diega Hurtado de Mendozę, admirała Kastylii. Wiadomo natomiast, że obiekt istniał przed 1383 rokiem, gdy okoliczne ziemie trafiły w ręce rodu Mendoza.

Jak zamek wyglądał pierwotnie? Miał rzut prostokąta, cylindryczne baszty w trzech narożach i większą wieżę główną w czwartym, wzniesione w stylu mudejarskim z granitu i cegły.

Dlaczego zamek jest dziś ruiną? Ród Mendoza porzucił i częściowo rozebrał budowlę po wzniesieniu Nowego Zamku pod koniec XV wieku — zarówno by odzyskać materiał budowlany, jak i by pozbawić ewentualnych przeciwników punktu oparcia w bliskim sąsiedztwie nowej siedziby.