Noria avec son mécanisme

Noria avec son mécanisme to zabytkowe koło wodne stojące nad kanałem irygacyjnym w miejscowości Cazilhac, w departamencie Hérault, w regionie Oksytania. To jeden z niewielu zachowanych przykładów tradycyjnego systemu podnoszenia wody, który przez ponad wiek nawadniał okoliczne pola i ogrody.

Czym jest noria i do czego służyła?

Noria to koło wodne wykorzystujące energię płynącej wody do podnoszenia jej na wyższy poziom - bez pomp, silników czy jakiejkolwiek energii zewnętrznej. W Cazilhac koło ma średnicę około 5,5 metra i jest wyposażone w szesnaście pojemników (czerpaków) rozmieszczonych równomiernie na obwodzie. Każdy z nich napełnia się wodą na poziomie kanału, a po przejściu przez najwyższy punkt trajektorii opróżnia się do zbiornika, z którego woda spływa dalej - do sieci rowów nawadniających pobliskie tereny.

Kiedy i dlaczego powstała?

Urządzenie wzniesiono prawdopodobnie około 1880 roku, w latach następujących po zakupie ziemi przez jej właścicieli w 1871-1872. Inwestycja wpisywała się w szerszy ruch modernizacji rolnictwa na tych terenach w drugiej połowie XIX wieku, kiedy właściciele gruntów wzdłuż kanału irygacyjnego Plaine budowali podobne koła, by skuteczniej wykorzystać dostępną wodę i nawodnić działki położone wyżej niż poziom samego kanału.

Czy to jedyna taka konstrukcja w Cazilhac?

Nie - noria z mechanizmem jest częścią większej lokalnej tradycji, znanej pod nazwą „meuses". System tych kół wodnych w Cazilhac sięga końca XVIII wieku i był używany do podnoszenia wody z kanału do zbiornika, z którego rozprowadzano ją na pola leżące znacznie wyżej niż poziom samego kanału. Do dziś działa sześć takich meuses, z czego pięć przeszło renowację, a jedna - właśnie ta, „Noria avec son mécanisme" - została objęta ochroną jako zabytek. To sprawia, że Cazilhac jest rzadkim miejscem, gdzie można zobaczyć cały zestaw historycznych urządzeń hydraulicznych działających w naturalnym kontekście krajobrazu wiejskiego.

Jaki status ochrony ma ta noria?

Koło wraz z całym mechanizmem zostało wpisane do rejestru zabytków (classé monument historique) na mocy decyzji z 13 listopada 1980 roku. Ochrona obejmuje samą norię oraz jej mechanikę, usytuowaną na kanale irygacyjnym Plaine. Obiekt pozostaje własnością prywatną, co warto mieć na uwadze planując wizytę - zwiedzanie z zewnątrz jest możliwe, ale to nie jest miejsce ogólnodostępne na wzór muzeum.

Co warto zobaczyć w okolicy?

Cazilhac leży w bliskim sąsiedztwie Ganges i doliny rzeki Hérault, znanej z malowniczych krajobrazów, jaskiń i tras pieszych. Odwiedzając norię, warto połączyć spacer z krótkim postojem nad kanałem, by obserwować spokojny, ale nieprzerwany ruch koła - to rzadki widok mechanizmu, który od blisko 150 lat pracuje bez żadnego napędu poza siłą płynącej wody.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się noria? Stoi na kanale irygacyjnym Plaine w Cazilhac, w departamencie Hérault, w regionie Oksytania.

Jak działa mechanizm koła? Koło o średnicy około 5,5 metra napędzane jest prądem wody. Szesnaście pojemników napełnia się na poziomie kanału i opróżnia u szczytu obrotu do kanału zbiorczego, skąd woda trafia do systemu irygacji.

Kiedy powstała ta noria? Prawdopodobnie około 1880 roku, w latach po zakupie działki przez właścicieli w 1871-1872.

Czy noria jest chroniona prawnie? Tak, wraz z mechanizmem została wpisana do rejestru zabytków na mocy decyzji z 13 listopada 1980 roku.