New Jewish cemetery in Uherský Brod

Nowy cmentarz żydowski w Uherskim Brodzie to jedno z najważniejszych świadectw kilkusetletniej obecności społeczności żydowskiej w tym morawskim mieście. Powstał w 1870 roku, gdy stary cmentarz przestał wystarczać rosnącej gminie, i był użytkowany aż do 1990 roku, kiedy odbył się tu ostatni pochówek zgodny z tradycją konserwatywną.

Dlaczego powstał nowy cmentarz?

Gmina żydowska w Uherskim Brodzie sięga prawdopodobnie XIII wieku, a pierwsza pisemna wzmianka o niej pochodzi z dokumentu miejskiego z 1470 roku. Społeczność rozrastała się przez stulecia: w 1615 roku mieszkało tu 18 rodzin żydowskich, w 1753 roku już 59, a pod koniec XVIII wieku – 110. W 1857 roku liczba Żydów w mieście osiągnęła szczyt 1068 osób. Przy tak dynamicznym wzroście populacji stary cmentarz przy ulicy Pod Valy, oddalony około 0,3 km, z czasem przestał pomieścić kolejne pokolenia zmarłych, co doprowadziło do założenia nowej nekropolii.

Co znajduje się na terenie cmentarza?

Po II wojnie światowej na teren nowego cmentarza przeniesiono 80 barokowych i klasycystycznych nagrobków ze starego cmentarza, który został zdewastowany podczas okupacji nazistowskiej. Dzięki temu na nowym cmentarzu można dziś oglądać zarówno nowsze macewy, jak i znacznie starsze, historyczne kamienie nagrobne, przeniesione tu w ramach ratowania dziedzictwa po zniszczeniach wojennych. Obecna powierzchnia cmentarza, zarówno przed, jak i po wojnie, wynosi około 1,1 hektara. Teren otoczony jest murowanym ogrodzeniem z zamykaną bramą, a dostęp prowadzi drogą publiczną.

Jak wpisuje się w historię lokalnej społeczności żydowskiej?

Historia Żydów w Uherskim Brodzie naznaczona była wieloma tragediami. Podczas wojny trzydziestoletniej (1618–1648) społeczność ucierpiała bardzo dotkliwie, a w 1683 roku epidemia dżumy pochłonęła 438 istnień, a kolejnych około 100 osób zamordowały oddziały kuruckie. W 1872 roku w gminie doszło do rozłamu – ortodoksyjna część społeczności odłączyła się w proteście przeciwko zmianom liturgicznym, takim jak przesunięcie bimy i wprowadzenie chóru. W 1941 roku miejscowi faszyści podpalili wielką synagogę miasta, w której odbywały się nabożeństwa. Najtragiczniejszym rozdziałem był styczeń 1943 roku, gdy trzy transporty liczące łącznie 2837 osób wywieziono najpierw do getta w Terezinie, a następnie do obozu zagłady Auschwitz – przeżyło jedynie 81 osób. Po wojnie, w 1948 roku, 20 ocalałych Żydów wyemigrowało do Izraela, a niezależna gmina żydowska w mieście przestała istnieć.

Jaki jest status ochrony cmentarza dzisiaj?

Nowy cmentarz żydowski w Uherskim Brodzie od 1994 roku jest chroniony jako zabytek kultury. To ważne miejsce pamięci, przypominające o wielowiekowej obecności Żydów na Morawach oraz o tragicznym losie tej społeczności podczas Zagłady. Odwiedzający mogą tu zobaczyć zarówno historyczne nagrobki barokowe i klasycystyczne, jak i nowsze macewy, co czyni to miejsce cennym świadectwem żydowskiego dziedzictwa regionu.

Najczęstsze pytania

Kiedy założono nowy cmentarz żydowski w Uherskim Brodzie? Cmentarz powstał w 1870 roku i był użytkowany do 1990 roku.

Czy cmentarz jest chroniony prawnie? Tak, od 1994 roku posiada status zabytku kultury.

Jaka jest powierzchnia cmentarza? Około 1,1 hektara, zarówno przed, jak i po II wojnie światowej.

Czy na cmentarzu znajdują się starsze nagrobki? Tak, po wojnie przeniesiono tu 80 barokowych i klasycystycznych nagrobków ze zdewastowanego starego cmentarza.