New Jewish cemetery in Hostouň

Nowy cmentarz żydowski w Hostouni to jeden z niewielu tak dobrze zachowanych zabytków po dawnej gminie żydowskiej w środkowych Czechach. Znajduje się przy ulicy Na Obci, około 300 metrów na północny wschód od starszego, dziś już nieużywanego cmentarza żydowskiego w tej samej miejscowości. Miejsce jest ogólnodostępne i można je odwiedzić bez wcześniejszej zapowiedzi.

Kiedy powstał cmentarz?

Nowy cmentarz zaczął funkcjonować w 1848 roku, dokładnie w momencie, gdy zaprzestano pochówków na starym cmentarzu żydowskim w Hostouni. Równocześnie z założeniem nekropolii wzniesiono na jej terenie dom pogrzebowy (bejt tahara), który służył do rytualnego przygotowania zmarłych przed pochówkiem. Powstanie nowego cmentarza wiązało się więc bezpośrednio z wyczerpaniem miejsca na starszej nekropolii i koniecznością zapewnienia lokalnej społeczności żydowskiej dalszej przestrzeni grzebalnej.

Ile jest tu nagrobków i z jakiego okresu pochodzą?

Na terenie cmentarza zachowało się około 340 macew. Najstarsze z nich datowane są na rok 1856, a najmłodsze na 1936 – obejmują więc niemal dokładnie osiemdziesiąt lat historii lokalnej społeczności żydowskiej. Wśród nich wyróżnia się nagrobek kladneńskiego chirurga Bernarda Sterna, zmarłego w 1876 roku, opatrzony epitafium w języku łacińskim – rzadkość na cmentarzach żydowskich, gdzie inskrypcje zwykle sporządzano w hebrajskim lub niemieckim. Uwagę zwraca też stela zwieńczona figurą anioła, nietypowa forma jak na tradycyjną żydowską sztukę sepulkralną, świadcząca o wpływach otaczającej kultury chrześcijańskiej na lokalne zwyczaje pogrzebowe.

Kto jest tu pochowany?

Poza wspomnianym Bernardem Sternem na cmentarzu spoczywają krewni Oty Pavla, jednego z najbardziej cenionych czeskich pisarzy XX wieku, znanego przede wszystkim z autobiograficznej prozy o dzieciństwie spędzonym nad rzekami środkowych Czech. Obecność grobów rodzinnych znanych postaci pokazuje, jak głęboko żydowska społeczność Hostouni była wpleciona w życie regionu, mimo że sama gmina nigdy nie należała do największych w kraju.

Jaki jest obecny stan cmentarza?

Nekropolia jest chroniona jako zabytek kultury Republiki Czeskiej. Od połowy lat 90. XX wieku prowadzone są prace konserwatorskie – przewrócone w wyniku upływu czasu macewy stopniowo stawiane są na powrót w pionowej pozycji, podjęto również naprawy muru okalającego teren. Prace te nie zostały jednak dotychczas w pełni zakończone, dlatego cmentarz pozostaje ogólnodostępny, bez zamkniętej bramy czy stałego dozoru.

Dlaczego warto odwiedzić to miejsce?

Nowy cmentarz żydowski w Hostouni to nie tylko miejsce pamięci, ale również cenne źródło wiedzy o rzemiośle kamieniarskim i sztuce sepulkralnej środkowej Europy XIX wieku. Różnorodność form nagrobków – od tradycyjnych macew po nietypowe stele z motywami figuralnymi – pozwala prześledzić, jak zmieniały się gusta i zwyczaje pogrzebowe lokalnej społeczności na przestrzeni prawie stu lat. Dla osób zainteresowanych historią Żydów w Czechach oraz genealogią rodzinną jest to miejsce o dużej wartości dokumentalnej.

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz jest ogólnodostępny? Tak, można go zwiedzać samodzielnie, bez wcześniejszej rezerwacji czy przewodnika.

Ile nagrobków zachowało się na cmentarzu? Zachowało się około 340 macew pochodzących z lat 1856–1936.

Czy na cmentarzu są groby znanych osób? Tak, spoczywa tu między innymi chirurg Bernard Stern oraz krewni pisarza Oty Pavla.

Czy cmentarz jest w dobrym stanie? Od lat 90. XX wieku prowadzone są prace konserwatorskie, jednak nie są one jeszcze w pełni ukończone, a teren pozostaje otwarty.