Na Skále (national nature monument)

Na Skále to narodowy pomnik przyrody położony około kilometra na południowy wschód od wsi Hněvotín, na terenie katastralnym Hněvotín i Žerůvky, w pobliżu Ołomuńca na Morawach. Obszar objęto ochroną w 1977 roku, zajmuje 4,56 hektara i leży na wysokości od 242 do 263 metrów nad poziomem morza.

Z czego tak naprawdę składa się ten teren chroniony?

Miejsce to tworzy skomplikowane, nierówne zagłębienie terenu powstałe na obszarze dawnych kamieniołomów wapienia. Wieloletnie wydobycie ukształtowało widoczną dziś nieregularną rzeźbę terenu, a naruszone podłoże z czasem umożliwiło powstanie cennych siedlisk przyrodniczych. Do dziś przetrwały tu fragmenty niegdyś znacznie rozleglejszych muraw kserotermicznych i zarośli, typowych dla ciepłych, suchych miejsc na podłożu wapiennym.

Dlaczego ten niewielki rezerwat ma tak duże znaczenie dla różnorodności biologicznej?

Na Skále znane jest przede wszystkim z niezwykłego bogactwa roślin. Botanicy odnotowali tu 260 gatunków roślin naczyniowych. Najważniejszy z nich to macierzanka krainek (Thymus pulegioides subsp. carniolicus), której jedyne znane stanowisko w całej Czechach znajduje się właśnie tutaj. Wśród innych godnych uwagi gatunków wymienia się krwawnik panoński, różne gatunki astrów, turzycę niską oraz wiśnię karłowatą, a także chabra Kitaibela.

To bogactwo botaniczne wspiera równie imponującą społeczność owadów. Na terenie rezerwatu udokumentowano ponad 50 gatunków motyli, co czyni to skromne miejsce istotnym punktem na entomologicznej mapie regionu. Mozaika suchych muraw, zarośli i nasłonecznionych zboczy dawnego kamieniołomu tworzy mikrosiedliska sprzyjające zarówno ciepłolubnym roślinom, jak i owadom.

Jak dawny kamieniołom stał się rezerwatem przyrody?

Paradoksalnie to właśnie wydobycie wapienia pomogło zachować te cenne siedliska. Usunięcie warstwy gleby i odsłonięcie wapiennego podłoża stworzyło idealne warunki dla roślin kserotermicznych — gatunków przystosowanych do suchego, ubogiego w składniki odżywcze i mocno nasłonecznionego podłoża. Po zakończeniu eksploatacji terenu nie zalesiono ani nie zabudowano, dzięki czemu murawy i zarośla mogły przetrwać i stopniowo rozwijać się przez dziesięciolecia, co ostatecznie doprowadziło do objęcia obszaru ochroną prawną w 1977 roku.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Na Skále? Pomnik przyrody leży około kilometra na południowy wschód od Hněvotína, na terenie katastralnym Hněvotína i Žerůvek, w regionie ołomunieckim na Morawach.

Jak duży jest ten obszar chroniony? Na Skále zajmuje 4,56 hektara, na wysokości od 242 do 263 metrów nad poziomem morza.

Co decyduje o wyjątkowości tamtejszej przyrody? To jedyne znane w Czechach stanowisko macierzanki krainek, a także bogata flora licząca 260 gatunków roślin oraz ponad 50 gatunków motyli.

Od kiedy obszar jest chroniony? Status rezerwatu przyrody obowiązuje od 1977 roku.

Czy teren był wcześniej wykorzystywany gospodarczo? Tak, obszar zajmuje dawne kamieniołomy wapienia, a historia wydobycia ukształtowała widoczną dziś rzeźbę terenu.