Moulin Bas

Moulin Bas to zabytkowy młyn wodny w Walheim, niewielkiej gminie w departamencie Haut-Rhin, między Mulhouse a Altkirch. Budynek stoi na lewym brzegu rzeki Ill, w miejscu, gdzie do niej wpada potok Thalbach, i jest jednym z najlepiej zachowanych młynów regionu Sundgau — dawniej działało ich tu aż 186.

Jak stary jest Moulin Bas?

Pierwsza wzmianka o młynie pańskim w Walheim pochodzi z 1312 roku, czyli sprzed epidemii dżumy, które spustoszyły region w latach 1313 i 1349. Obecny budynek wznosi się jednak dopiero z końca XVI wieku — przyjmuje się, że powstał w 1589 roku. To sprawia, że Moulin Bas jest jednym z najstarszych zachowanych młynów w całym Sundgau.

Przez wieki obiektem zarządzała rodzina młynarzy Harnist, którzy dzierżawili go od księcia Mazarina, seniora Altkirch. Ten układ własnościowy — pan feudalny wydzierżawiający młyn rodzinie zawodowych młynarzy — był typowy dla regionu i pokazuje, jak funkcjonowała lokalna gospodarka agrarna przed rewolucją francuską.

Co przetrwały pożary?

Historia młyna nie była spokojna. W 1839 roku budynek uszkodził pożar. Znacznie poważniejszy okazał się drugi, z 1906 roku — zniszczył dom młynarza oraz część stodoły. W jego miejsce w 1908 roku wzniesiono nowy budynek mieszkalny, postawiony jako odrębna konstrukcja na dziedzińcu, oddzielona od hali produkcyjnej. Ten podział — mieszkanie w jednym budynku, mechanizmy młyńskie w drugim — jest dziś jednym z ciekawszych elementów układu przestrzennego całego kompleksu.

Co zachowało się z wyposażenia?

Największą wartością Moulin Bas jest kompletność zachowanego wyposażenia hydraulicznego. Młyn ma nadal koło łopatkowe (odrestaurowane w 1987 roku), które pracuje przy spadzie wody 1,75 metra i przepływie 1800 litrów na sekundę. Zachował się też cały system przekładni młynarskich oraz olejarnia (huilerie) — urządzenie do produkcji oleju, rzadko spotykane w tak dobrym stanie przy młynach zbożowych. Dzięki temu obiekt bywa opisywany jako potencjalne małe ekomuzeum — miejsce, które mogłoby w całości ilustrować historię wiejskiego przetwórstwa w Alzacji.

Czy można zwiedzić młyn?

Moulin Bas został wpisany do dodatkowego rejestru zabytków (inwentarz uzupełniający monumentów historycznych) w 1997 roku. Obiekt pozostaje własnością prywatną, więc zwiedzanie odbywa się wyłącznie po wcześniejszym uzgodnieniu terminu z właścicielami — nie jest to miejsce z regularnymi godzinami otwarcia dla turystów. Warto zaplanować wizytę z wyprzedzeniem, zwłaszcza jeśli podróżuje się w okolice Mulhouse czy Altkirch i chce się połączyć zwiedzanie z innymi atrakcjami Sundgau.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Moulin Bas? W gminie Walheim w departamencie Haut-Rhin, na lewym brzegu rzeki Ill, przy ujściu potoku Thalbach, między Mulhouse a Altkirch.

Z jakiego okresu pochodzi budynek? Obecna konstrukcja datowana jest na koniec XVI wieku, przypuszczalnie na 1589 rok, choć młyn na tym miejscu wzmiankowano już w 1312 roku.

Czy młyn wciąż działa? Koło łopatkowe i mechanizmy młyńskie zostały zachowane i odrestaurowane (koło w 1987 roku), a instalacja hydrauliczna jest sprawna, choć obiekt nie prowadzi regularnej produkcji komercyjnej.

Czy wstęp jest wolny? Nie — Moulin Bas jest własnością prywatną i można go zwiedzać tylko po wcześniejszym umówieniu się z właścicielami.