Moravská Třebová Castle

Zámek w Moravskiej Třebovej to jedna z najważniejszych renesansowych rezydencji w środkowej Europie, wznosząca się nad miastem w czeskim regionie Pardubice, w powiecie Svitavy. Dwupiętrowa, trzykrzydłowa budowla z masywną wieżą kryje w murach relikty średniowiecznej fortyfikacji, a jej portal z 1492 roku uznaje się za jeden z najstarszych zabytków renesansu na północ od Alp.

Jak zaczęła się historia zamku?

Osada w miejscu dzisiejszej Moravskiej Třebovej istniała już w połowie XIII wieku, a pierwsza pisana wzmianka — dotycząca miejscowego fojta — pochodzi z 1270 roku. Panami na tych ziemiach byli przez pokolenia Panowie z Boskovic, którzy władali majątkiem do końca XIV wieku. To jednak dopiero schyłek XV wieku przyniósł decyzję, która na stałe zmieniła charakter budowli.

Kto zamienił gotycki hrad w renesansową rezydencję?

Ladislav z Boskovic, przejmując rodowe dziedzictwo, zainicjował przebudowę pierwotnego, gotyckiego hradu w kierunku nowej, renesansowej formy. Prace ruszyły w duchu późnego gotyku, lecz szybko zaczęły wchłaniać włoskie wzorce architektoniczne, które w tamtym czasie dopiero docierały na ziemie czeskie. Pamiątką po tym okresie są do dziś zachowane medaliony przedstawiające Ladislava z Boskovic i jego żonę Magdalenę z Dubé, a przede wszystkim kamienny portal z 1492 roku — pierwszy datowany zabytek renesansowy na terenie Czech. Ostateczny, w pełni renesansowy wygląd zamek zyskał między 1540 a 1565 rokiem, kiedy dobudowano charakterystyczne arkady.

Dlaczego miasto nazywano „morawskimi Atenami”?

Ród Boskoviców wygasł w 1589 roku, a majątek przejął Ladislav Velen ze Žerotína, który odziedziczył go jako dziesięcioletni chłopiec. Wyrósł na sprawnego administratora i hojnego mecenasa uczonych, artystów oraz alchemików — to za jego czasów, na przełomie XVI i XVII wieku, Moravská Třebová przeżywała okres najbujniejszego rozkwitu. W latach 1611–1616 Žerotín kazał dobudować trzy rozległe, arkadowe skrzydła w stylu manierystycznym, a miasto stało się na tyle ważnym ośrodkiem nauki, kultury i alchemii, że zyskało przydomek „morawskich Aten”.

Co przyniosła klęska pod Białą Górą?

Ladislav Velen ze Žerotína stanął na czele morawskiego powstania stanów przeciw Habsburgom. Po przegranej bitwie pod Białą Górą w 1620 roku, w obawie przed wyrokiem śmierci, musiał uciekać z kraju na emigrację. Jego majątek — w tym zamek — skonfiskowano, a władzę nad nim przejął Karol z Liechtensteinu. Ten moment zamknął złoty wiek rezydencji jako centrum humanistycznej edukacji.

Co się stało z zamkiem później?

W 1840 roku przez miasto przeszedł pożar, który zniszczył znaczną część zabudowań zamkowych. Odbudowa nie przywróciła mu już wcześniejszego znaczenia politycznego, ale sama architektura — renesansowe arkady, wieża i portal — przetrwała jako świadectwo minionej epoki.

Co można dziś zobaczyć wewnątrz?

W zamkowej galerii prezentowane są kolekcje holenderskiego malarstwa i grafiki z XVII i XVIII wieku oraz ceramiki delft. W Sali Rycerskiej zwiedzający oglądają zbiory broni i wyrobów cynowych, a osobna ekspozycja poświęcona jest humanizmowi i renesansowi w Moravskiej Třebovej — czyli właśnie epoce Boskoviców i Žerotínów, która dała zamkowi jego dzisiejszy kształt i sławę.

Najczęstsze pytania

Czym zamek w Moravskiej Třebovej różni się od innych zamków w regionie? Jego wyjątkowość tkwi w portalu z 1492 roku — jednym z najstarszych renesansowych zabytków na północ od Alp — oraz w trzech manierystycznych skrzydłach arkadowych dobudowanych przez Žerotínów.

Kto był najważniejszym właścicielem zamku? Ladislav Velen ze Žerotína, za którego panowania miasto zyskało przydomek „morawskich Aten” jako ośrodek nauki i alchemii.

Co znajduje się w zamkowych zbiorach? Holenderskie malarstwo i grafika z XVII–XVIII wieku, ceramika delft oraz kolekcja broni i wyrobów cynowych w Sali Rycerskiej.

Czy zamek zachował się w oryginalnej formie? Nie w pełni — pożar miasta w 1840 roku zniszczył część zabudowań, jednak kluczowe elementy renesansowe, w tym portal i arkady, przetrwały do dziś.