Denkmal an den Aufstand gegen die Franzosen und Pestkreuze

Pomnik powstania przeciw Francuzom i krzyże morowe w Ennetmoos to miejsce pamięci w gminie Ennetmoos w kantonie Nidwalden w środkowej Szwajcarii. Centralnym punktem jest obelisk w osadzie Allweg, upamiętniający bitwę z 9 września 1798 roku, jedną z najkrwawszych kart w dziejach tego kantonu.

Co upamiętnia pomnik w Ennetmoos?

Wiosną i latem 1798 roku Szwajcaria znalazła się pod kontrolą Republiki Helweckiej, wspieranej przez wojska francuskie. Nidwalden sprzeciwił się nowemu porządkowi. Rozstrzygające starcie, w tradycji lokalnej nazywane po prostu „Überfall", rozegrało się właśnie w rejonie Allweg. Miejscowi najpierw hamowali natarcie, umiejętnie wykorzystując ukształtowanie terenu, jednak około południa musieli ustąpić przed przeważającymi siłami. Według źródeł kantonalnych po obu stronach zginęło po około stu walczących, a w późniejszych masakrach życie straciło ponad trzystu mieszkańców Nidwalden. Ennetmoos zostało mocno zniszczone: spłonęły domy, stajnie i kilka kaplic, odbudowanych na początku XIX wieku.

Jak wygląda pomnik?

Obelisk dłuta rzeźbiarza Aloisa Z'graggena pochodzi z 1900 roku, czyli powstał mniej więcej sto lat po wydarzeniach. Stoi na początku drogi na wzgórze Rotzberg, w dzielnicy Allweg. Wstęp jest bezpłatny i otwarty przez cały rok, a miejsce łatwo połączyć ze spacerem po okolicy. W pobliżu znajduje się klasycystyczna kaplica św. Magnusa.

Czym są krzyże morowe?

W nazwie obiektu w rejestrze zabytków pojawiają się także krzyże morowe, czyli przydrożne krzyże wznoszone w dawnych wiekach w intencji ochrony przed epidemiami. W Szwajcarii centralnej tego typu znaki stanowią część krajobrazu religijnego, obok kaplic i kapliczek. Szczegółowy opis poszczególnych krzyży w Ennetmoos warto sprawdzić w rejestrze dóbr kultury kantonu.

Jak dojechać do Allweg?

Ennetmoos leży między Stans a jeziorem Vierwaldstättersee, w odległości kilkunastu minut jazdy samochodem od Stans. Najwygodniej dotrzeć tu samochodem lub rowerem z Stans albo z okolic Buochs i Rotzloch. Współrzędne obiektu to około 46,958 N i 8,338 E. Na miejscu nie ma biletów ani godzin otwarcia, wystarczy kilkanaście minut na obejrzenie obelisku i tablic.

Kiedy przyjechać?

Pomnik jest dostępny o każdej porze roku. Najciekawszy czas to okolice 9 września, kiedy w Ennetmoos odbywają się historyczne zawody strzeleckie („Überfallschiessen") i zapasy szwajcarskie („Überfallschwingen") związane z rocznicą bitwy. Latem dobrze połączyć wizytę z wędrówką po okolicznych wzgórzach i widokami na jezioro.

Co jeszcze zobaczyć w okolicy?

Warto odwiedzić zamek Rotzberg, położony na tym samym wzgórzu i będący jednym z najstarszych zamków regionu. W Stans, stolicy kantonu, w kostnicy znajduje się osobna tablica poświęcona powstaniu z 1798 roku, co pozwala zestawić dwa miejsca pamięci jednego dnia.

Najczęstsze pytania

Czy wstęp na pomnik jest płatny? Nie. Obelisk w Allweg jest dostępny bezpłatnie i bez ograniczeń czasowych.

Kiedy odbyła się bitwa pod Allweg? 9 września 1798 roku, podczas walk Nidwalden z wojskami francuskimi działającymi na rzecz władz helweckich.

Kto jest autorem obelisku? Rzeźbiarz Alois Z'graggen, w 1900 roku.

Ile czasu potrzeba na wizytę? Wystarczy około kwadransa na sam pomnik; z krótkim spacerem do kaplicy i na Rotzberg to godzina lub półtorej.