Monument of Řehoř Volný

Pomnik Řehoře Volného stoi w Příborze na czeskich Morawach i upamiętnia Řehořa Tomáše Josefa Volného (niem. Gregor Thomas Joseph Wolný) — benedyktyńskiego mnicha, historyka i topografa, urodzonego w tym mieście w 1793 roku. To jeden z niewielu pomników w Příborze, który nie przedstawia świętego, lecz konkretną, historyczną postać związaną z miastem.

Kim był Řehoř Volný?

Řehoř Tomáš Josef Volný urodził się 20 grudnia 1793 roku w Příborze, a zmarł 3 maja 1871 roku w opactwie w Rajhradzie. Wstąpił do zakonu benedyktynów, pracował jako nauczyciel szkoły średniej, a przede wszystkim poświęcił życie badaniu i opisywaniu historii Moraw. Był jednym z pierwszych uczonych, którzy potraktowali Morawy jako odrębną całość kulturową, zasługującą na własną, systematyczną historię i dokumentację — nie tylko jako część szerszego regionu czy monarchii habsburskiej.

Dlaczego postawiono mu pomnik w rodzinnym mieście?

Inicjatorem budowy pomnika był Ferdinand Pokorný, miejscowy aptekarz i historyk, który chciał w ten sposób upamiętnić setną rocznicę urodzin Volného. Pomnik odsłonięto w 1893 roku, a bronzowy relief portretowy wykonał praski rzeźbiarz Vincenc Rupert Smolík. Co istotne, był to pierwszy pomnik w Příborze, jeśli nie liczyć rzeźb świętych — miasto uczciło nim nie postać religijną, lecz uczonego i pisarza.

Jak wygląda pomnik?

Konstrukcja wykonana jest z polerowanego szaroczarnego granitu połączonego z brązem. Składa się z niskiego, betonowego cokołu częściowo zagłębionego w ziemi, na którym wznosi się trójdzielny postument z profilowanym gzymsem, zwieńczony czworobocznym, zwężającym się ku górze trzonem przypominającym niewielki obelisk, zakończonym skośnym, dachowym wykończeniem. Na froncie umieszczono brązowy relief z portretem Volného, towarzyszący mu napis, gałązkę lipy — symbol pamięci — oraz tarczę z morawskim orłem, herbem regionu, któremu historyk poświęcił swoje życie.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik?

Pomnik stoi w Příborze, niewielkim mieście w kraju morawsko-śląskim w Czechach, niedaleko miejsca urodzenia samego Volného. Współrzędne geograficzne pomnika to w przybliżeniu 49,6407°N, 18,1404°E.

Dlaczego warto go zobaczyć?

Pomnik Volnému to rzadki w tej części Moraw przykład dziewiętnastowiecznego upamiętnienia uczonego, a nie władcy czy świętego — świadectwo tego, jak lokalna społeczność Příboru pielęgnowała pamięć o swoim najsłynniejszym historyku. Dla osób interesujących się historiografią Moraw czy lokalną historią miasta to obowiązkowy przystanek — Volný był bowiem jednym z twórców nowoczesnego spojrzenia na Morawy jako region z własną tożsamością.

Najczęstsze pytania

Kogo przedstawia pomnik w Příborze? Pomnik upamiętnia Řehořa Tomáše Josefa Volného (Gregora Wolnego), benedyktyńskiego mnicha i historyka Moraw, urodzonego w Příborze w 1793 roku.

Kiedy odsłonięto pomnik? Pomnik odsłonięto w 1893 roku, w setną rocznicę urodzin Volného, z inicjatywy miejscowego aptekarza i historyka Ferdinanda Pokorného.

Z jakiego materiału jest wykonany? Z polerowanego szaroczarnego granitu w połączeniu z brązem — z brązowym reliefowym portretem, napisem, gałązką lipy i tarczą z morawskim orłem.

Czy to jedyny pomnik świecki w Příborze? Według dostępnych źródeł był to pierwszy pomnik w mieście, jeśli nie liczyć rzeźb przedstawiających świętych.