Military cemetery in Podhrad

Wojskowy cmentarz w Podhradzie to jeden z najbardziej niezwykłych, a przy tym najmniej znanych zabytków okolic Chebu — cmentarz jeńców wojennych z I wojny światowej, na którym obok siebie spoczywają prawosławni Rosjanie i muzułmańscy żołnierze armii austro-węgierskiej. Leży na łagodnym stoku we wschodniej części wsi Podhrad, pomiędzy ulicą Všebořská a linią kolejową, na działce o powierzchni około 4000 m².

Skąd wziął się cmentarz w Podhradzie?

Historia miejsca zaczyna się w lutym 1915 roku, gdy władze wojskowe zdecydowały o budowie obozu jenieckiego przy poligonie wojskowym w Chebie, przy drodze prowadzącej do Podhradu. Powstało tam całe drewniane miasteczko: baraki, łaźnie, stacje odkażania, pralnie, piekarnia, warsztaty krawieckie i stolarskie, a nawet własna sieć elektryczna i wodociąg. Obóz miał obsługę liczącą blisko 800 strażników, oficerów i personelu medycznego, a pojemność sięgającą wielu tysięcy jeńców. Ponieważ znaczną część więźniów stanowili muzułmanie, w obozie wzniesiono nawet meczet z minaretem.

Sam cmentarz założono wiosną 1915 roku na terenie dawnej wsi Velká Všeboř, dziś już nieistniejącej. Pierwotny projekt zakładał podział na pięć sektorów wyznaniowych, ale w praktyce funkcjonowały tylko dwa — prawosławny i muzułmański.

Ilu jeńców tu pochowano?

Latem 1915 roku na cmentarzu spoczywało 7 Rosjan. Liczba grobów rosła jednak szybko wraz z trwaniem wojny: do 1918 roku pochowano tu już 420 Rosjan, 46 Włochów oraz około 220–225 jeńców wyznania muzułmańskiego, pochodzących między innymi z terenów dzisiejszej Chorwacji, Serbii i Słowenii. Dokumentacja z okresu I wojny światowej wspomina łącznie o 691 pochówkach. W 1926 roku część zmarłych — 87 Serbów, jeden Czarnogórzec i jeden Bośniak — ekshumowano i przeniesiono do mauzoleum w Jindřichovicach. Później na cmentarzu spoczęli także żołnierze Armii Czerwonej polegli w czasie II wojny światowej.

Co dziś można zobaczyć na miejscu?

Po 1945 roku cmentarz przez dekady popadał w zapomnienie, aż w latach 2009–2010 miasto Cheb przeprowadziło jego gruntowną rewitalizację. Oryginalne mogiły wojenne się nie zachowały, ale teren uporządkowano i oznaczono tablicą informacyjną przybliżającą historię obozu i cmentarza.

Sercem cmentarza są dwa granitowe pomniki dłuta rzeźbiarza Karla Wilferta juniora (1879–1932). Pomnik muzułmański to surowo obrobiony monolit zwieńczony kształtem turbanu, z półksiężycem, gwiazdą i inskrypcją koraniczną. Pomnik prawosławny ma formę okazałego krzyża prawosławnego z monogramem Chrystusa. Oba obiekty, choć skromne w formie, robią silne wrażenie właśnie przez kontrast z ciszą i odosobnieniem miejsca.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie leży cmentarz w Podhradzie? We wschodniej części wsi Podhrad koło Chebu, między ulicą Všebořská a torami kolejowymi, na wysokości około 446 m n.p.m.

Kim byli pochowani tu żołnierze? Głównie jeńcami wojennymi armii rosyjskiej i austro-węgierskiej z I wojny światowej — prawosławnymi Rosjanami, Włochami oraz muzułmanami z Bałkanów — a także żołnierzami sowieckimi z okresu II wojny światowej.

Czy cmentarz można zwiedzać? Tak, teren jest ogólnodostępny, a po rewitalizacji w latach 2009–2010 utrzymywany jest jako miejsce pamięci z tablicą informacyjną.

Czy zachowały się oryginalne groby? Nie — pojedyncze mogiły z okresu wojny nie przetrwały, dziś miejsce upamiętniają dwa zabytkowe pomniki nagrobne autorstwa Karla Wilferta juniora.