Milada Horáková Memorial at Sněmovní, Prague

Pomnik Milady Horákové przy ulicy Sněmovní to brązowy monument w formie mównicy oskarżonego z pokazowego procesu, stojący na placu Pětikostelní na końcu ulicy Sněmovní na praskiej Malej Stranie, tuż przy budynku czeskiej Izby Poselskiej. To inny pomnik niż znacznie skromniejsza rzeźba autorstwa Olbrama Zoubka na Smíchovie – ten, odsłonięty w 2015 roku, wprost nawiązuje formą do procesu sądowego, w którym Horáková straciła życie.

Kim była Milada Horáková?

JUDr. Milada Horáková (1901–1950) była czeską prawniczką i polityczką, działaczką ruchu oporu podczas II wojny światowej oraz posłanką powojennego czechosłowackiego parlamentu. Po komunistycznym przewrocie w 1948 roku znalazła się wśród osób uznanych przez nowy reżim za wrogów państwa. W 1950 roku postawiono ją przed sądem w sfabrykowanym procesie politycznym – jednym z najgłośniejszych w historii komunistycznej Czechosłowacji – oskarżając o rzekomą zdradę i szpiegostwo. Skazana na śmierć, została stracona 27 czerwca 1950 roku jako jedyna kobieta wśród ofiar wielkich procesów politycznych tamtej dekady.

Jak wygląda pomnik i co przedstawia?

Autorem monumentu jest rzeźbiarz Josef Faltus, którego projekt wyłoniono w konkursie spośród propozycji dwudziestu trzech artystów. Kompozycja przedstawia klatkę dla oskarżonego – element sali sądowej, w jakiej stawiano Horákovą podczas procesu – z mikrofonem, na którym siedzi skowronek, ptak od dawna kojarzony z symboliką wolności i swobody wypowiedzi. Metalowa forma spoczywa na kamiennej płycie, na której umieszczono słowa wypowiedziane przez Horákovą przed egzekucją oraz fragmenty jej ostatniego listu z więzienia, przetłumaczone na cztery języki świata. Surowa, industrialna forma mównicy kontrastuje z delikatną sylwetką ptaka, budując napięcie między opresją systemu a niezłomnością jednostki.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Monument znajduje się na końcu ulicy Sněmovní, na placu Pětikostelní na Malej Stranie, w bezpośrednim sąsiedztwie budynku czeskiej Izby Poselskiej (Poslanecká sněmovna) – parlamentu, w którym Horáková zasiadała jako posłanka przed aresztowaniem. Ta lokalizacja nie jest przypadkowa: pomnik stoi niemal w cieniu instytucji, której była częścią, zanim reżim odebrał jej wolność i życie.

Kiedy i jak powstał pomnik?

Pomnik odsłonięto 16 listopada 2015 roku, w obecności inicjatora projektu, lekarza i wydawcy Martina Jana Stránskiego, przedstawicieli władz miasta i państwa oraz Jany Kánskiej, córki Milady Horákové. Prace nad koncepcją i realizacją monumentu trwały ponad trzy lata, a jego powstanie sfinansowano ze zbiórki publicznej.

Dlaczego warto tu zajrzeć?

To miejsce łączy funkcję artystyczną z polityczną wymową – stojąc niemal pod oknami parlamentu, przypomina o kruchości demokratycznych instytucji i cenie, jaką niektórzy zapłacili za sprzeciw wobec totalitaryzmu. Forma pomnika, odwołująca się wprost do sali sądowej, sprawia, że odwiedzający konfrontuje się nie tylko z pamięcią o ofierze, ale i z mechanizmem represji, który ją zniszczył.

Najczęstsze pytania

Kto jest autorem pomnika Milady Horákové przy Sněmovní? Autorem jest czeski rzeźbiarz Josef Faltus, którego projekt wygrał konkurs z udziałem dwudziestu trzech artystów.

Kiedy odsłonięto pomnik? 16 listopada 2015 roku.

Co przedstawia rzeźba? Klatkę dla oskarżonego z sali sądowej pokazowego procesu, z mikrofonem, na którym siedzi skowronek – symbol wolności i swobody słowa.

Gdzie dokładnie stoi pomnik? Na placu Pětikostelní, na końcu ulicy Sněmovní na Malej Stranie w Pradze, tuż przy budynku czeskiej Izby Poselskiej.

Czym różni się ten pomnik od rzeźby Olbrama Zoubka na Smíchovie? To dwa odrębne monumenty poświęcone tej samej postaci: rzeźba na Smíchovie (2010) to kameralne, ponad dwumetrowe popiersie w parku przy kościele ewangelickim, natomiast pomnik przy Sněmovní (2015) to symboliczna instalacja w formie mównicy oskarżonego, stojąca przy budynku parlamentu.

Za co skazano Miladę Horákovą? Za rzekomą zdradę stanu i szpiegostwo w sfabrykowanym procesie politycznym w 1950 roku; została stracona 27 czerwca tego samego roku.