Memorial of Tadeáš Haenke

Pomnik Tadeáša Haenkego to klasycystyczny pomnik z 1825 roku, stojący nad brzegiem Jizery w miejscowości Vranové I, będącej częścią gminy Malá Skála w kraju libereckim, w sercu Czeskiego Raju. Upamiętnia czeskiego przyrodnika i podróżnika Tadeáša Haenkego, jedną z najbarwniejszych postaci czeskiej nauki przełomu XVIII i XIX wieku.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Vranové I to dawna samodzielna wieś, która w 1953 roku weszła w skład gminy Malá Skała razem z Vranové II, Mukařovem, Sněhovem i kilkoma innymi miejscowościami. Pomnik stoi na lewym brzegu rzeki Jizery, na terenie dawnej wyspy, która niegdyś oddzielała główne koryto rzeki od kanału młyńskiego, pomiędzy Malą Skałą a wsią Líšný. Okolica leży w samym sercu Czeskiego Raju (Český ráj) — regionu znanego ze skalnych miast i malowniczych dolin rzecznych, chętnie odwiedzanego przez turystów pieszych i rowerowych.

Jak wygląda pomnik?

Konstrukcja ma formę czworobocznego piaskowcowego cokołu, na którym wznosi się graniastosłupowy postument zwieńczony piaskowcową kulą. Na kuli, od strony rzeki, wyryto napis „HENKE", natomiast na samym postumencie umieszczono niemieckojęzyczny tekst z danymi biograficznymi uczonego. Pomnik wykonano w warsztacie kamieniarskim Ignáca Martinca z Sestřenovic — tym samym, który stworzył większość obiektów tzw. Panteonu Małoskalskiego, zespołu pomników pamiątkowych rozsianych po okolicy Malej Skały.

Kto ufundował pomnik i dlaczego akurat tutaj?

Pomnik powstał w 1825 roku z inicjatywy F. Z. Römischa, przyjaciela i rodaka Haenkego, wkrótce po tym, jak do Europy dotarła wieść o jego śmierci w odległej Boliwii — śmierci, której okoliczności do dziś nie zostały w pełni wyjaśnione. Römisch, stojący za kilkoma pomnikami upamiętniającymi zasłużone postaci regionu Małej Skały, umieścił monument w tym nadrzecznym krajobrazie jako część szerszego zamysłu upamiętniania osób związanych z okolicą, a nie w miejscu bezpośrednio związanym z biografią samego Haenkego.

Kim był Tadeáš Haenke?

Tadeáš Xaverius Peregrinus Haenke urodził się w 1761 roku w Chřibskiej w północnych Czechach, zmarł w 1816 roku w Boliwii. Był botanikiem, etnografem, kartografem, lekarzem i podróżnikiem — jedną z ostatnich wielkich postaci epoki naukowych ekspedycji. Wziął udział w hiszpańskiej ekspedycji Malaspiny, a następnie spędził większość życia w Ameryce Południowej, prowadząc badania przyrodnicze na terenach dzisiejszej Boliwii i Peru. To jemu przypisuje się pierwszy naukowy opis wiktorii amazońskiej (Victoria amazonica), największej na świecie lilii wodnej. Uznaje się go też za pierwszego Czecha, który wzniósł się w powietrze balonem na ogrzane powietrze.

Czy warto tam pojechać?

Sam pomnik jest skromną budowlą, ale dla osób zwiedzających Czeski Raj stanowi ciekawy przystanek łączący historię nauki z krajobrazem doliny Jizery. Miejsce leży przy sieci szlaków pieszych i rowerowych łączących Malą Skałę z okolicznymi wsiami, więc łatwo włączyć je do dłuższej wycieczki po regionie.

Najczęstsze pytania

Kogo upamiętnia pomnik w Vranové? Tadeáša Haenkego (1761–1816), czeskiego przyrodnika, podróżnika i uczestnika hiszpańskiej ekspedycji Malaspiny.

Kiedy powstał pomnik? W 1825 roku, z inicjatywy F. Z. Römischa, przyjaciela Haenkego.

Jak wygląda pomnik? To piaskowcowy cokół z graniastosłupowym postumentem zwieńczonym kulą z napisem „HENKE" oraz niemieckim tekstem biograficznym.

Gdzie dokładnie się znajduje? Na lewym brzegu Jizery, na terenie dawnej wyspy między Malą Skałą a Líšným, w części gminy Malá Skała zwanej Vranové I.