Memorial de la Tabula Contrebiensis, Zaragoza

Memoriał Tabula Contrebiensis w Saragossie to niewielki, ale niezwykle treściwy pomnik, który przypomina o najstarszym znanym pisemnym porozumieniu wodnym w historii. Stoi nad brzegiem Ebro, tam gdzie miasto łączy nowoczesną infrastrukturę z pamięcią o rzymskiej przeszłości.

Gdzie stoi pomnik i jak go rozpoznać?

Monument znajduje się na paseo de Colón, przy moście América w Saragossie. To niewysoka, ale masywna forma: prostokątny „szczyt" z betonu i stali corten, w który wkomponowano dwa bronzowe elementy figuralne. Konstrukcja mierzy 3,5 metra wysokości (bez cokołu), 2,16 metra szerokości i 30 centymetrów głębokości — proporcje nawiązujące do klasycznego złotego podziału. Autorem pomnika jest aragoński artysta Teo Ros, a odsłonięto go 12 czerwca 2014 roku.

Jaki spór upamiętnia ten pomnik?

Pomnik odnosi się do konfliktu, jaki około 87 roku przed naszą erą wybuchł między dwoma rzymskimi ośrodkami na terenie dzisiejszej Aragonii: Salduie (przodkiem Saragossy) i Alaun (dzisiejszym Alagón). Spór dotyczył wody z rzeki Jalón — mieszkańcy Salduie chcieli pobierać ją u Alaun, by grawitacyjnie doprowadzić ją akweduktem do wyżej położonych części swojego miasta. Ponieważ strony nie mogły dojść do porozumienia samodzielnie, sprawę oddano pod arbitraż sąsiedniego, neutralnego miasta — Contrebia Belaisca, znanego dziś jako Botorrita.

Czym jest Tabula Contrebiensis i dlaczego jest tak istotna?

Rozstrzygnięcie tego spodu zapisano na brązowej tablicy datowanej na 15 maja 87 roku przed naszą erą — to właśnie ona nosi nazwę Tabula Contrebiensis. Wyrok wydało sześciu magistratów z Contrebia Belaisca, przyznając rację stronie z Salduie. Dokument uznaje się za najstarszą znaną pisemną umowę dotyczącą gospodarki wodnej — świadectwo tego, jak rzymskie prawo rozstrzygało konflikty między społecznościami o dostęp do zasobów naturalnych już ponad dwa tysiące lat temu. Oryginalna tablica przechowywana jest w Muzeum Saragossy.

Czy to jedyny taki pomnik?

Nie. Analogiczne monumenty wzniesiono również w Alagón, a podobny obiekt planowano postawić w Botorricie — tak, by wszystkie trzy strony historycznego sporu miały własne miejsce pamięci o tym precedensowym rozstrzygnięciu.

Dlaczego warto tu zajrzeć?

To przystanek dla osób zainteresowanych historią prawa i administracji rzymskiej, a jednocześnie ciekawy przykład sztuki publicznej łączącej materiały nowoczesne (stal corten, beton) z odniesieniem do starożytnego dokumentu. Lokalizacja nad Ebro, w pobliżu mostu América, sprawia, że łatwo połączyć wizytę ze spacerem wzdłuż rzeki.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? Na paseo de Colón w Saragossie, przy moście América, nad brzegiem Ebro.

Kto zaprojektował monument i kiedy go odsłonięto? Autorem jest artysta Teo Ros, a odsłonięcie miało miejsce 12 czerwca 2014 roku.

Co dokładnie przedstawia Tabula Contrebiensis? Jest to brązowa tablica z 87 roku przed naszą erą, dokumentująca wyrok w sporze o wodę z rzeki Jalón między Salduie (Saragossą) i Alaun (Alagón), wydany przez sędziów z Contrebia Belaisca.

Gdzie znajduje się oryginalna tablica? Oryginał przechowywany jest w Muzeum Saragossy, natomiast pomnik nad Ebro to nowoczesna reinterpretacja tej historii w formie sztuki publicznej.